Mitt eigið net

Stöð 2 og visir.is fluttu frétt um að Guðbjörg Matthíasdóttir hefði selt stóra stöðu í Glitni „korteri áður en bankinn var þjóðnýttur.“ Þess var getið að viðskiptaráðgjafi hennar væri „náinn vinur Davíðs Oddssonar“ og sonur hennar ynni hjá Glitni.

Þetta hljómar auðvitað illa, enda var það líklega ætlunin.

Vitnað var í viðskiptaráðgjafann um málið, en svör hans ekki skýrð nánar fyrir leikmenn. Guðbjörg reynist hafa átt sölurétt („put option“) á hlutabréf Glitnis, sem varð til í september í fyrra og var að renna út.

Ég ætla að reyna að skýra þetta betur út. En fyrst: ég tengist málsaðilum ekki neitt og veit ekkert um málið nema það sem kemur fram í fréttum. Við Davíð erum fimmmenningar. Ég gæti hafa hitt hann á ættarmóti þegar ég var fjórtán ára. Ég hef takmarkaðar mætur á störfum hans sem seðlabankastjóra, og engan sérstakan áhuga á að bera blak af honum. En ég hef áhuga á að ekki sé villt um fyrir fólki.

Söluréttur er samningur um að einhver megi selja ákveðið mörg bréf á ákveðnu verði, á ákveðnum tíma, ef honum sýnist svo. Útgefandi söluréttarins (mótaðilinn í samningnum) skuldbindur sig til að kaupa á því verði, ef rétturinn er nýttur.

Svona samningur verkar sem eins konar trygging á lágmarksverðmæti bréfanna í ákveðinn tíma: hann er verðlaus á lokadegi sínum ef bréfin eru þá dýrari en sem nemur söluverðinu í samningnum (þá myndi eigandinn bara selja bréfin á markaði frekar en nýta söluréttinn) — en ef bréfin eru ódýrari, þá fyllir samningurinn í mismuninn.

Hlutabréf í Glitni höfðu auðvitað lækkað verulega að markaðsvirði undanfarið ár, líka áður en hann var þjóðnýttur. Í söluréttinum fólust því veruleg verðmæti ef hann yrði nýttur, og engin verðmæti ef hann væri látinn renna út.

Þannig var augljóst — óháð yfirvofandi þjóðnýtingu — að sölurétturinn hlyti að verða nýttur, þótt ekki væri nema til þess að kaupa aftur fyrir sömu upphæð á lægra verði (en á svona tímum er skiljanlegt að setja féð frekar á öruggari stað). Að nýta hann ekki væri eins og að sækja ekki tryggingabætur eftir húsbruna, bara af einhverri gjafmildi við tryggingafélagið. Það væri hreinlega að kasta peningum út um gluggann — í fangið á útgefanda söluréttarins — af engri sérstakri ástæðu. Það væri bara út í hött.

En það sem meira er: jafnvel þótt samningurinn hefði runnið út viku síðar og Guðbjörg þá nýtt hann eftir þjóðnýtingu — þá hefði hún fengið sama verð, það verð sem samningurinn kvað á um.

Guðbjörg græddi þannig nákvæmlega ekki neitt á því að selja „korteri áður en bankinn var þjóðnýttur,“ eftir því sem ég fæ best séð. Tímasetningin hefur þá enga raunverulega þýðingu. Innherjaupplýsingar hefðu ekki breytt neinu, jafnvel þótt hún hefði fengið þær.

Þetta hefði verið hægt að taka fram í fréttinni — en þá hefði ekki verið nein frétt.

(… og hver á nú aftur miðlana sem fluttu þessa frétt?)

Á þessum merkisdegi eru eftirfarandi fréttir mest lesnar á Vísi.is:

• Afturendi Aniston vekur athygli – myndir
• Angelina Jolie þunglynd og sígrátandi – myndir
• Handleggir Madonnu vekja óhug – myndir
• Athyglisverð andlitsförðun Catherine Zeta-Jones – myndir
• Bubbi boðar til mótmæla
• Gallabuxur Katie Holmes gagnrýndar – myndir

Mótmælin sem Bubbi boðar til eru mótmæli gegn heiladauðu góni á fræga fólkið.

(Og þó, kannski las ég þá frétt hratt eða ekki. Athyglin reikaði. Vantaði myndir.)

Mikið var það viðeigandi að snjórinn skyldi koma einmitt í dag.

Eftir Höllu Sólveigu Þorgeirsdóttur, birt í „Háttvirtum þingmanni“, © 2007 Skrifstofa Alþingis

Í leiðarvísi þingsins fyrir nýja þingmenn, „Háttvirtur þingmaður“ (PDF) er að finna þessa klausu um ræðuvinnsluna:

Ræðuritarar upplýsinga- og útgáfusviðs slá ræðuna inn í ritvinnsluskjal eftir upptökunni. Eigi þingmaður texta ræðunnar á tölvutæku formi er æskilegt að hann eða ritari hans sendi ræðutextann til ræðuritunar í tölvupósti á netfangið raedur hjá althingi.is. Jafnvel þótt nokkuð sé vikið frá hinum skrifaða texta við flutning ræðunnar í þingsal sparar það tíma við innslátt, eykur öryggi og flýtir fyrir birtingu hennar á vef þingsins.

Feitletrunin er mín. Af þessu mætti skilja að þingmaður geti hreinlega gert sínar breytingar eftir hentisemi og svo sent breyttan ræðutextann til skráningar. En svo segir í næsta skrefi ræðuvinnslunnar:

Lesarar hlusta á hljóðupptökuna og leiðrétta og lagfæra um leið textann á tölvuskjá.

Ræðutextinn frá þingmanni er þá ekki bara látinn gilda, heldur eiga lesarar að nota hann sem grunn til að spara sér innslátt, og leiðrétta hann til samræmis við það sem var raunverulega sagt í ræðustóli. Gott.

En í næstu skrefum:

Grænu ræðublöðin eru send í þinghúsið og þeim útbýtt á borð þingmanna. Þau eru stimpluð með dagsetningu sem segir til um þann frest sem þingmaðurinn hefur til að skila yfirlesinni ræðu sinni til þess að athugasemdir hans og leiðréttingar, ef einhverjar eru, nái til ritstjóra áður en gengið er frá textanum til lokaútgáfu.
[...]
Ritstjórar lesa að lokum yfir allar ræður og athugasemdir frá þingmönnum. Þeir lagfæra textann endanlega áður en hann er sendur til prentunar og ganga frá lokaútgáfu á vefnum.

Guðni hefur þá líklega ekki þurft að fara út fyrir kerfið til að fegra þingræðu sína eftir á. Hann hefur bara krotað breytingu sína á græna ræðublaðið — og kannski talað ritstjórann til. Hvað gerist svo?

Allir eiga leiðrétting orða sinna, segir máltækið. Þingmönnum eru þó settar þröngar skorður í því efni, sbr. 88. gr. þingskapa. Stundum getur verið álitamál hvort taka megi til greina óskir um lagfæringar á ræðum þeirra.
[...]
Komið getur fyrir að þingmaður hafi í ógáti tilfært rangar upplýsingar, t.d. tölfræðilegar, um eitthvert atriði sem hann fjallaði um í þingræðu eða mismælt sig illilega og vilji fá að leiðrétta ummælin. Þetta má fella undir orð þingskapa um „auðsæjar og sannanlegar villur“. Samt er ekki hægt að verða við tilmælum um leiðréttingu ef aðrir þingmenn hafa vefengt upplýsingarnar meðan á þingfundi stóð eða umræða hefur orðið um orð þingmannsins.

Ég er fyrstur til að kalla það „auðsæja og sannanlega villu“ að ekki sé til neitt siðgæði annað en kristið siðgæði. En að sama skapi væri auðsæ og sannanleg villa ef þingmaður segði t.d. að „gyðingar væru kristnu fólki lakari að siðgæði“ (sem raunar felst eiginlega í orðum Guðna, væntanlega bara af því að þau voru vanhugsuð) eða að „svartir væru líkari simpönsum en mönnum“ (og ekki ber ég þá skoðun upp á Guðna) — enda væri hann þá ekki að tilfæra upplýsingar, heldur skoðanir sínar.

Í kolröngum og vanhugsuðum ummælum geta nefnilega falist aðrar upplýsingar, um hug þingmannsins. Eina auðsæja og sannanlega villan við þær upplýsingar er að hann glopraði þeim út úr sér. Ætti þingmaður að mega breiða yfir þau mistök?

Á þingmaður að fá að láta hvaða vitleysu sem er út úr sér og „leiðrétta“ hana svo í útgefnum ræðutexta sem „auðsæja og sannanlega villu“ þegar það rennur upp fyrir honum að ummælin voru faux pas? Auðvitað ekki. Ritstjóri á að neita þingmanni um slíkan lúxus. Bommertur skulu standa.

Kynngimagnað alveg. Þingræður eru birtar á vef Alþingis og það er prýðilegt að geta flett upp í þeim … eða var prýðilegt, þar til það kom í ljós að þingmenn breyta textanum eftir á ef hann hentar ekki!

Nýlega benti Matthías Ásgeirsson á að sláandi orð Guðna Ágústssonar væru ekki rétt höfð eftir á Alþingisvefnum. Það sem Guðni sagði raunverulega var:

„Það er ekki til neitt siðgæði í rauninni nema kristið siðgæði.“

en á Alþingisvefnum er hann látinn hafa sagt nokkuð mun skárra (en þó vafasamt):

„Það er í rauninni ekki til neitt sem hefur bætt heiminn jafnmikið og kristið siðgæði.“

Og nú hefur Guðni viðurkennt að hann lét einfaldlega breyta ræðutextanum eftir á þegar það rann upp fyrir honum að raunveruleikinn hentaði ekki alveg.

Við þetta kvikna spurningar:

1. Við hvaða skilyrði mega þingmenn breyta skráðum ræðutexta sínum efnislega eftir á? Gilda ekki einhverjar reglur? Hringja þeir bara í tölvumanninn og biðja hann að „redda soltlu?“
2. Á hvaða hátt er efnisleg breyting á þingræðutexta ekki sögufölsun?

Bróðir minn hefur bent á klausu í þingskaparlögum sem svarar fyrri spurningunni afdráttarlaust:

Í Alþingistíðindunum má ekkert undan fella sem þar á að standa og fram hefur komið í þinginu og hljóðupptaka ber með sér. Engar efnisbreytingar má gera nema leiðrétta þurfi auðsæjar og sannanlegar villur. Engu má bæta inn í Alþingistíðindin, hvort sem það varðar menn eða málefni, nema þess sé óhjákvæmilega þörf eða í því felist sjálfsögð leiðrétting.

Annars staðar á Alþingisvefnum kemur fram að þessar ræðubirtingar séu „vefútgáfa Alþingistíðinda“ og þá hljóta lagaákvæði um Alþingistíðindi að gilda um þær líka. Það er gott að sjá að lög banna þessa háttsemi þingmanna, en vont að sjá að Guðni komist upp með hana samt. Eða hver ætli fylgi málinu eftir?

Það er skiljanlegra að breyta megi ræðutexta til að strauja út minni háttar málvillur. Þó er það ekki sjálfsagt — er ekki sögufölsun að draga fjöður yfir það eftir á að þingmaður hafi verið óvenjulega illa máli farinn?

En þegar þingmenn hafa talað af sér, farið með fleipur, logið upp á aðra, sýnt þjóðfélagshópum asnalega óvirðingu, eða hvaða afglöp sem þeir láta nú henda sig í ræðustól … þá skal það fá að standa. Annað er út í hött.

[Sjá framhald um sama efni]

Sókrates beitti gjarnan nafngiftum á borð við „fasista“ og „talibana“ til að vanda sérstaklega til rökræðu sinnar.

Tilgáta: Hvar sem orðið „fasismi“ sést í fyrirsögn pistils veit það á vel ígrundaða og réttsýna ritsmíð, sem getur af sér ekki síður frjósama og vandaða umræðu. Þar dregur enginn taum fastmótaðra skoðana á kostnað málefnalegrar greiningar, heldur kappkostar hver og einn að meðtaka inntakið í innleggjum mótpenna sinna, bræða með sér hvort þeir hafi mögulega nokkuð til síns máls, svara þeim gagnort og án þarflauss kvabbs, og allra síst láta upplifun sína á persónu, framkomu eða ritstíl nokkurs andstæðings þvælast fyrir sókninni að kjarna málsins. Menn draga fram það besta hver í öðrum og hafa allir sóma af. Svona vönduð netspjöll eru réttnefnd skoðanaskipti vegna þess hve algengt er að þátttakendur láti sannfærast af gæðum mótrakanna og skipti um skoðun, og umræðurnar leiða undantekningalítið til skynsamlegrar og farsællar niðurstöðu.

Hliðartilgáta: Svipað gæðamerki er orðið „talíbani“.

Laustengd tilgáta: Hver sá sem vekur athygli á málvillum og fljótræðis-stafsetningu andmælenda sinna í opinberri umræðu gerir það einatt af stökustu hjálpsemi og góðvild, allsendis yfirlætislaust og síður en svo til að koma á þá ómálefnalegu höggi. Hann verður maður að meiri fyrir viðvikið.

… í Þýskalandi. Það hefur ekki verið svona lágt síðan 1992. Allt í rífandi gangi bara.

Hér á landi er atvinnuleysi komið upp í 1% í apríl … og meira að segja upp í 1,3% á meðal kvenna. Hér er bersýnilega allt að koðna niður. Nú getur ekkert bjargað okkur nema Evrópusambandið.

Stundum tekst forsíðuhönnuðum alveg sérstaklega vel upp.

Þessi mynd gæti bara ekki verið betri.

Það rann upp fyrir öðrum hvorum okkar bræðranna (man ekki hvorum) að Berlusconi, sem hefur líkt sjálfum sér við bæði Napóleon og Jesú í sömu vikunni, er eins og Zaphod Beeblebrox með færri höfuð.

(Þeir sem ekki þekkja Zaphod Beeblebrox verða bara að fara á mis.)

Ég brá mér í Bláfjöll í dag að kenna bróðursyni mínum á skíði. Þar voru þúsundir manna í blíðskaparveðri og ég hafði gaman af. Furðulega langt er síðan ég renndi mér síðast á snjó.

Ennþá lengra er síðan ég lék síðast bingó. Sjálfsagt er það engin tilviljun. Bingó er, að mig minnir, sálardeyðandi leiðinlegt.

Samt leyfist þjóðinni að skemmta sér á skíðum á þessum degi … en landslög banna bingó.

Ef þingmönnum hefði hugkvæmst fyrir áratugum að banna skíðaíþróttir á föstudeginum langa, þá þætti íhaldssömu fólki frámunaleg frekja og kjánaskapur að einhverjar demonstrerandi ótuktir færu bara samt á skíði upp í opið geðið á valdstjórninni.

En fyrst þetta er ekki nú þegar í lögum dytti engum í hug að banna skíðaíþróttir á föstudaginn langa, þótt þær séu vinsæl skemmtun sem afvegaleiðir hjörðina frá tilhlýðilegu helgihaldi — a.m.k. meira en bingó megnar nokkurn tíma.

Eins, ef þingmenn hefðu ekki bannað bingó fyrir áratugum hefði varla nokkur maður metnað fyrir því að meina fólki bingóspil í dag.

En fyrst bannið er nú þegar í lögum þykir íhaldssömu fólki frámunaleg frekja og kjánaskapur að einhverjar demonstrerandi ótuktir haldi bara samt bingó upp í opið geðið á valdstjórninni.

Þetta minnir á fyrrnefndan bróðurson minn. Þegar hann er vakandi vill hann engan veginn fara að sofa. Þegar morgnar vill hann fyrir enga muni fara á fætur. Þegar hann á að fara í bað viðhefur hann borgaralega óhlýðni. Svo vill hann ómögulega koma upp úr. Óbreytt ástand er fyrir öllu.

En hann þröngvar ekki breytingafælni sinni upp á aðra, segir ekki öðrum hvað þeir mega og mega ekki gera. Og þó svo væri — þá er hann sex ára. Löglega afsakaður.

Kjánaleg og þarflaus löggjöf sem hvorki er fylgt né framfylgt rýrir virðingu okkar allra fyrir lögunum.

Mig langar að vera tættur í sundur og partarnir notaðir af öðrum.

Endurorðum það. Ég vil að allt nýtilegt úr mér verði haft öðrum til gagns þegar ég dey, hvort sem er til ígræðslu eða rannsókna. (Kannski ekki til átu, það gæti truflað mína nánustu. Sjálfur myndi ég varla kippa mér upp við það, þótt ég glaður vildi.)

Það kom mér á óvart að það er ekki til neinn listi hjá hinu opinbera sem hægt er að skrá sig á til að gefa þann vilja til kynna. Það er hægt að hafa svona lítið „ORGAN DONOR“-spjald (varúð, PDF-tengill) í veskinu — og það er um að gera — en það er bara ábending og hefur ekkert lagalegt gildi. Ákvörðunin er aðstandenda. Við getum tjáð vilja okkar en ekkert knýr þá til að fara eftir því. Furðuoft gera þeir það ekki.

Mætti ekki bæta þessu í þjóðskrá? Það er kannski til of mikils mælst, þar sem Hagstofan ræður enn ekki við að rúma fleiri en þrjátíu stafi í nafni. Þorgerður Sigurlína Sveinbjörnsdóttir verður enn að sætta sig að heita Þorgerður Sigurlína Sveinbjörn í þjóðskrá. Það er þá kannski bjartsýni að ætla að bæta við einum já/nei/ekkiljóst-dálki. Og kannski fyndist Persónuvernd það líka alveg ótækt.

Ágúst Ólafur Ágústsson leggur til að hafa þessar upplýsingar á ökuskírteinum. (Ákveðnir gallar þar: ekki allir hafa ökuskírteini. Sumir mega ekki einu sinni hafa það.)

Sumir læknar leggja til að ætlað samþykki sé látið gilda, þ.e. að nota megi líffærin úr öllum sem deyja nema þeir hafi sérstaklega tekið hið gagnstæða fram. Þetta gildir til dæmis á Spáni, í Belgíu og í Austurríki. Væntanlega yrði rifist svolítið yfir slíkri tillögu.

Í öllu falli mætti gjarnan gera kerfið skýrara en það er núna. Það er illþolandi tilhugsun að líffæraþegar deyi eða bíði endalaust langveikir og þjáðir, á meðan líffæri fara í súginn þótt eigendur þeirra hefðu alveg verið til í að gefa þau, ef þeir hefðu hugsað út í að láta það í ljós.