Mitt eigið net

Ég mætti á fyrirlestur Willems Buiters, „Hvaða gjaldmiðil eiga Íslendingar að nota í framtíðinni?“ Buiter er kraftmikill og skeleggur ræðumaður, og boðskapurinn var skýr og einarður og lítt mengaður af rökstuðningi: Evrópusambandsaðild er eini raunhæfi kosturinn.

Enginn virðist geta tjáð sig um þetta — á hvorn veginn sem er — án þess að gjaldfella mál sitt með æpandi slagsíðu. Buiter var þar engin undantekning.

Sjálfur er ég með galopinn huga og ósannfærður á hvorn veginn sem er, aðild eður ei. Báðar hliðar standa sig illa í að tala til slíks huga. Þær predíka hvor til síns kórs, önnur með þjóðrembu og tilfinningasemi og ofureinföldunum á fullveldi og sjálfstæði, og hin að miklu leyti með gorgeir („það er búið mál, hættum að tala um þessa vitleysu“) og misduldum ávirðingum um að Íslendingar séu of miklir örlagabjánar til að stýra sér sjálfir.

Nálgun Buiters var hvoru tveggja markinu brennd. ESB-aðild er sjálfgefið lokatakmark, það eru í mesta lagi einhver milliskref sem þarf að grufla í. Ókosti þarf ekki að ræða því að aðild er óumflýjanleg.

Í ávirðingum var gesturinn auðvitað varkár, útmálaði ekki Íslendinga sjálfa sem útsveitakrakka sem ESB þyrfti að hafa vit fyrir og skikka til. Þann heiður hlutu Grikkir og Írar. Hver skyldi fá sama sess þegar Buiter talar í Dyflinni og Aþenu? Ég er svosem ekki viðkvæmur fyrir yfirlætinu sjálfu (við verðskuldum það víst, í bili) — en af föðurlegum höfuðhristunum leggur dálítinn keim þeirrar ólýðræðislegu embættismannaelítu sem ESB á að vera, í grýlusögum andstæðinga þess.

Stóri gallinn er vel þekktur: við myndum afsala okkur fullum ráðum yfir einni helstu auðlind okkar, yfirráðum sem við kreistum fram með miklum harmkvælum og erum enn verulega háð. Jújú, við fengjum sjálfsagt eitthvert „sweet deal“ um högun fiskveiða, við inngöngu. Sá samningur myndi gilda í N ár. ESB-aðild kvað vera eilíf og óuppsegjanleg. Þegar kemur að því að framlengja fyrirkomulagið eða semja upp á nýtt, þá erum við krækiber í lyngi í hlíð í útsveit, prómill af Evrópu, og höfum ekki einu sinni valkostinn sem er ómissandi í öllum samningaviðræðum: að labba bara út. Sú afleita samningsstaða er áhyggjuefni, og andsvarið „hvaða vitleysa, hættum að ræða þetta“ er ófullnægjandi.

Buiter snerti ekki á þessum helsta ásteytingarsteini, heldur fullvissaði fundarmenn um að „við yrðum áfram Íslendingar“ þótt við gengjum inn í ESB: „you will not lose your identity.“ Hefur nokkur maður tjáð þær áhyggjur?

Ein aðalrökin fyrir nauðsyn aðildar eru þörfin fyrir aðgengi að lánveitanda til þrautavara í alvörumynt. Hvernig hefur þetta aðgengi reynst þeim löndum sem búa við það, undanfarið ár? Er ekki rétt að Seðlabanki Evrópu hafi enga slíka gjörninga gert, og aðstoð við illa stadda banka hafi lent á viðkomandi ríkjum einum? Þetta var ekki ámálgað í fyrirlestrinum. Mér fannst svolítið eins og ég væri að trufla góðra vina fund ef ég spyrði.

Buiter notaði það snotra myndmál „að ganga inn í Valhöll evrusvæðisins.“ Valhöll á það einmitt sameiginlegt með Evrópusambandinu að það er ekki í boði að vinka Óðni bless og fara heim. Að ramba inn í Valhöll felur í sér að deyja. Gesturinn hefur kannski ekki kunnað við að fylla í eyðuna í þessu myndmáli, láta það fylgja að við liggjum þegar í valnum og valið standi núna einfaldlega á milli Ásgarðs og Niflheima. (En gera ekki valkyrjurnar kröfur um hetjudauða?)

Menn sögðu „thank you for the magnificent lecture,“ mögulega vegna þess að þeir fengu að heyra það sem þeir vildu heyra. Ég mætti með efasemdir um nauðsyn ESB-aðildar, efasemdir um einhliða upptöku evru, og miklar efasemdir um að hanga áfram á krónuskjátunni, albúinn til að láta eyða einhverjum þeirra, en ég fékk að fara með þessar efasemdir óbreyttar.

Kannski eru rök í hagfræði og stjórnmálum bara alltaf svona veik, og ég dekraður af raunvísindum, þar sem rök geta verið næstum óyggjandi (eða alveg óyggjandi, í stærðfræði). Eða kannski voru færð firnasterk rök og mig skortir þekkingu og skilning til að kunna að meta styrk þeirra.

En kannski eru svona fyrirlestrar bara ekki ætlaðir fólki sem vill sannfærast með rökum. Kannski eru þeir ætlaðir til þess eins að hamra á einhliða áróðri eins og hann sé sjálfsagður — „proof by intimidation,“ „by eminent authority,“ „by vehement assertion.“

Nú er að finna einhvern vandaðan fyrirlestur á gagnstæðum kanti og sjá hvort ég verð enn ötulli málsvari hins djöfulsins. Ljóta vesenið. Það væri svo miklu minni fyrirhöfn að vera þegar sannfærður.

This entry was posted on Tuesday, January 20th, 2009 at 9:44 am and is filed under Stjórnmál og samfélag. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can skip to the end and leave a response. Pinging is currently not allowed.