Mitt eigið net

Í Reykjavík er gata meðfram sjó sem heitir Sæbraut.

Svo er þar önnur gata meðfram sjó sem heitir Ægisíða (með einu essi).

Á Dalvík er hins vegar gata meðfram sjó sem heitir … Martröð.

Prik fyrir það!

Oud-leikarinn Naseer Shamma (نصير شمة) leikur hér hluta úr verki sínu al’Amiriyah, en þar rekur hann söguna af hinni mannskæðu sprengjuárás á almannavarnabyrgi nr. 25 í hverfinu Amiriyah í Bagdad árið 1991. Þar létust hundruð óbreyttra borgara (á bilinu 200-300 skv. Human Rights Watch).

Til að byrja með ríkir tregablandin kyrrð, en svo bresta ósköpin á með sírenum, fallandi sprengjum og ringulreið. Allt úr ellefu strengjum.

Oud heitir á arabísku العود (al-ʿūd, bókstaflega „viðurinn“), en það orð er talið komið úr persnesku, rud. Sama orð hefur væntanlega ratað í evrópsk mál sem nafn lútunnar, þegar trúfastir Evrópumenn áttu ákveðið erindi í austurveg og rákust þar á þetta ágæta hljóðfæri.

Systir mín:

„Ha, hefurðu ekki horft á House? Það er sko ekta fyrir þig, hann er svo ótrúlega vondur og sarkastískur og …“

Jæjajá.

Mitt eigið net óskar landsmönnum og norðurhvelsbúum öllum gleðilegrar sumarsólstöðuhátíðar. Það er núna kl. 18:06 sem norðurpóllinn vísar næst sólu.

Skemmtilegur fídus: í kvöld verður sólsetur kl. 00:03 — þrjár mínútur yfir miðnætti.

Við ættum kannski einhvern tíma að þoka okkur yfir í rétt tímabelti.

Ég verð að fara að tempra þetta dauðaþema sem hefur óvart myndast hér. En fyrst þetta.

John Cleese hélt fallega kveðjuræðu í minningarathöfn vinar síns Grahams Chapmans, sem hafði látist úr krabbameini 48 ára gamall:

… and I guess that we’re all thinking how sad it is that a man of such talent, such capability for kindness, of such unusual intelligence, should now so suddenly be spirited away at the age of only forty-eight, before he’d achieved many of the things of which he was capable, and before he’d had enough fun.

Well, I feel that I should say, “Nonsense. Good riddance to him, the freeloading bastard, I hope he fries.”

Þetta sagði hann vini sínum til heiðurs, og útskýrði það vel: „Anything for him but mindless good taste.“

Ættingi sem mér þykir vænt um framsendi mér (og fjörutíuogfjórum öðrum) keðjubréf þess efnis að við þurfum að vara okkur á plasti í matarumbúðum til að fá ekki krabbamein.

Það er auðvitað bull eins og allt annað sem berst í tölvupósti.

Það merkilega er að þessi manneskja — sem nú hlýtur að vara sig á ótætis plastinu — reykir eins og hún eigi lífið að leysa og hefur gert það áratugum saman.

Hvað getur maður sagt?

Þennan dag fyrir tíu árum lést Karen Wetterhahn efnafræðingur úr kvikasilfurseitrun.

Hún hafði misst einn eða tvo dropa af tvímetýlkvikasilfri (dimethylmercury) á hanskann sinn. Fimm mánuðum síðar varð hún vör við truflanir í taugakerfinu: jafnvægismissi og drafandi tal. Á spítala mældist kvikasilfrið í blóði hennar við tuttuguföld eitrunarmörk. Hún féll í dá þremur vikum eftir fyrstu einkennin, og tórði í því dái í nokkra mánuði.

Vitað var að efnið væri mjög eitrað, en ekki að það færi í gegnum flesta hanska á nokkrum sekúndum. Það uppgötvaðist ekki fyrr en Karen Wetterhahn veiktist.

Mórall sögunnar: það er hægt að fylgja reglunum til hlítar, gera allt rétt og af dugnaði og samviskusemi, og verða samt taugaskemmdur spítalamatur og deyja langt á undan áætlun. Bara af óheppni.

Hundskumst því til að lifa lífinu á meðan okkur helst á því.

Þetta var lífsgleðiboðskapur dagsins frá Gunnlaugi. Nýtið vel.

Seðlabankastjórar hljóta að mega fá launahækkanir eins og aðrir. Eða hvað?

Hvernig væri að meitla laun hvers seðlabankastjóra í stein daginn sem hann byrjaði, og hækka þau aldrei? Þannig hefði hann persónulegan hvata til að halda verðbólgu í skefjum — og hlyti líka að hætta því fyrr sem honum tækist verr upp!

Byrjunarlaun nýrra seðlabankastjóra gætu fylgt neysluvísitölu, svo að það yrði ekki sífellt erfiðara að fylla embættin (alltaf soddan maus að finna einhvern í þetta), það væri bara hver og einn sem sæti uppi með fasta tölu.

Eru ókostir við þessa sérdeilis hraðsoðnu hugmynd? Mér dettur einn í hug: verðbólga og atvinnuleysi vega salt skv. hagfræðinni. Þegar annað lækkar hækkar hitt. Kannski gengi verðbólgubardaginn svo glimrandi vel að við lentum öll á sveitinni.

Svo gætu þeir jafnvel reynt að maka krókinn með því að framkalla húrrandi verðhjöðnun eins og í Japan, þannig að laun þeirra færu snarhækkandi að raunvirði.

Það væri í sjálfu sér afrek. Sagan segir að einhver mánaðamótin fyrir röskum tuttugu árum hafi íslenska bankakerfið lent í tölvukrísu. Neysluvísitalan hafði tekið upp á því að lækka á milli mánaða og óðara lögðust allar tölvur á hliðina. Það hafði gleymst að gera ráð fyrir slíku tilfelli í hugbúnaði Reiknistofu bankanna. „Svoleiðis gerist ekki hér.“

Það gerist nú samt við og við. En að laun seðlabankastjóra verði fastnegld við ráðningu? Það gerist seint hér.

Hér flattlænar enginn nema á hjartaritanum, eins og töffararnir á myndinni — en þau flattlænuðu einmitt á laun.

Í samhengi síðustu pistla er kjörið að rifja upp svolítinn Piet Hein:

Freedom means
you’re free to do
just whatever
pleases you;
— if, of course
that is to say,
what you please
is what you may.

Hjalti leggur til endurskilgreiningu á frelsishugtakinu:

Frelsi: er að mega gera hvað sem er - ef það hefur litlar hliðarverkanir á aðra einstaklinga. Ef athöfnin hefur hliðarverkanir, þá á reglan um frelsi ekki lengur við… aðrar reglur geta tekið við. Til dæmis samingar, réttindi eða skyldur.

Eru til margar tegundir mannlegrar iðju sem eru án mælanlegra hliðarverkana? Munum að fella undir mælanleikann líkindi sem ekki eru hverfandi. Það er fátt sem er öruggt að hafi engin áhrif á aðra. Er þá frelsi — skv. skilgreiningu Hjalta — ekki til og á ekki að vera til? Og allt sem við nefndum áður frelsi nefnum við nú réttindi svo að það sé laust við öll gildishlaðin prinsipp og staðnað frelsisjarm?

Þessi moli er skemmtilegur í foráttulöngum pistli Andrésar:

Orðsifjafræðin kennir okkur að orðið „frjáls“ sé dregið af „frí-háls“, sumsé maður, sem ekki er hlekkjaður um hálsinn, ekki þræll. Andyrði orðsins „frelsi“ er helsi, sem þýðir hálsfjötrar, og þá geta menn rakið afganginn sjálfir.

Frelsi er þá skv. málhefðinni það að vera laus við takmarkanir á athöfnum sínum. Auðvitað eru athafnir okkar alltaf takmarkaðar að einhverju leyti, einmitt vegna áhrifa á aðra. Er þá frelsi ekki til skv. þeirri skilgreiningu heldur, og þetta orð bara gagnslaust?

Er það þess vegna sem fólk reynir núna að nota þetta orð um allt annan hlut, lífsgæði? Að loftið sé óeitrað á hvaða skemmtistað sem ég gæti kært mig um að fara á er auðvitað lífsgæði, en nú vilja sumir kalla það frelsi. Hjalti segir: „Frelsi reyklausra hefur nú verið innleitt í lög, með þvi að skerða réttindi reykingamanna.“ Frelsi reyklausra? Vorum við ófrjálsir menn? Hvaða helsi var þá létt af okkur? Hver hafði þvingað mig eða prettað inn á eitraða staði? Að kalla þessi lífsgæði „frelsi“ held ég sé bara gert til að fegra þessa óþægilega hreinskilnu staðhæfingu: „ég vil að þessi lífsgæði mín komi í stað frelsis þíns.“

Skilgreining Hjalta sjálfs nær heldur ekki yfir þetta meinta „frelsi reyklausra.“

Auðvitað er frelsi til, mismikið, og það minnkar eftir því sem skyldur eru lagðar á og réttindi plokkuð burt, eins og gerðist á föstudaginn síðasta. Það þýðir ekkert að reyna að snúa sig út úr því með endurskilgreiningu orðsins.

Frelsi er ekkert absólút og endanlegt prinsipp og auðvitað víkur það stundum fyrir öðrum (helst mikilvægum) hlutum. En það er til, og þegar það er tekið af öðrum og gefið mér er ekki ofrausn að vera meðvitaður um það.

Aukna „frelsið“ mitt (lífsgæðin) fékk ég á kostnað annarra og þannig er það bara. Og ég nýt þess, rétt eins og Larry the Liquidator nýtur peninga sem hann hefur haft af öðrum.