Mitt eigið net

 Randall Munroe

Nokkur atriði:

• þetta ætti enginn að þurfa að skammast sín fyrir.
• xkcd — „a webcomic of romance, sarcasm, math, and language“ — er afar skemmtilegt.
• gólfflísadillan er einmitt ein merkinga orðsins xkcd skv. höfundi.

Læknareglan er þarft og verðugt einkaframtak Hauks Dalmar og Auðar Þorkelsdóttur í litlu húsi á Hverfisgötunni. Þau stunda þar trúfræðilegar lækningar og lækna þannig ótrúlegustu mein, meðal annars öll krabbamein:

Árið 1996 byrjuðum við að rannsaka krabbameinsæxli og þróa aðferðir til þess að finna og uppræta mismunandi tegundir af krabbameini. Í dag getum við læknað allar tegundir krabbameins, á hvaða stigi sem sjúkdómurinn er, án allra aukaverkana.

Eiginlega má furðu sæta að lækningabylting Hauks og Auðar hafi ekki farið hærra, því að árangurinn er sláandi:

Við höfum í öllum tilvikum getað sýnt fram á trúfræðilegar lækningar okkar með sönnunum [...] Í öllum tilvikum svo okkur sé kunnugt um, eru sjúklingar okkar lausir við veiruna.

Og hefðbundin læknavísindi eru ekki einu sinni komin svo langt að vita að krabbamein sé veirusýking!

Vefur Læknareglunnar vísar á vef Krabbameinsfélagsins um nánari upplýsingar. Illu heilli hefur Krabbameinsfélaginu láðst að endurgjalda tengilinn — en við getum nærri getið hvað þar liggur að baki.

Fordómar og vísindahroki halda þeim Hauki og Auði eflaust niðri. Læknaklíkan er valdamikil og verndar stöðu sína; læknum hlýtur að þykja neyðarlegt að allt þeirra vísindabrölt hafi ekki náð þeim árangri sem þessi sómahjón hafa náð með trúnni einni saman. Þeir telja hjónin kannski til læknamiðla, en eins og Haukur segir: „Við eigum ekkert skylt með miðlum, þeir starfa á jarðneska sviðinu. Við störfum í himnaríki.“

Sú vinnuaðstaða hefur mikla kosti, því að við störf sín njóta Haukur og Auður fulltingis 58 lækna og 76 hjúkrunarfræðinga — allra framliðinna.

Í miklum mannraunum hlýtur Læknareglan að birtast eins og vin í eyðimörkinni, hjálpræði í dýpstu örvæntingu. Það er stórkostlegt til þess að hugsa að fólk í sárri neyð eigi kost á að leita hjálpar hjá hjónunum í litla húsinu á Hverfisgötunni, gegn vægu verði. Verðlagið kemur raunar ekki fram á vef Læknareglunnar en við hljótum að ætla að þau Haukur og Auður rukki af sanngirni, sér í lagi þegar litið er til þess hvílík undur fást fyrir peningana.

Framtak Læknareglunnar er lofsvert og ætti að verðlauna ríkulega bæði hér og í efra — öfugt við t.d. þá sem nýta sér örvæntingu og trúgirni ólánssams fólks til að plokka af því peninga, svo að dæmi sé tekið af algeru handahófi. Slíka óþokka ætti að loka inni og týna lyklinum. En hjónin á Hverfisgötu? Fálkaorðuna fyrir þau!

Hér og þar er deilt á Sjálfstæðisflokkinn fyrir það að konur séu áfram í minnihluta í ráðherraliði þeirra.

Vissulega er leiðinlegt að sjá kynjaslagsíðu þar, sem annars staðar.

Hvergi hef ég þó séð stungið upp á neinni tiltekinni konu í stað neins tiltekins karls í ráðherrastól.

Það þykir sem sagt rétt að skipta „einhverjum“ karli út fyrir „einhverja“ konu af þeirri sök einni að hún er kona og hann karl.

Það er ekki jafnrétti. Það er einmitt öfugt.

Í faginu mínu er til orðtakið „targets are not estimates,“ eða „óskuð verklok eru ekki áætluð verklok.“ Tíminn sem fer í að búa til forrit er nefnilega nær alltaf margfalt meiri en tíminn sem var áætlaður til verksins.

Hvers vegna vanáætla menn verkið næstum alltaf, og það hrapallega? Vegna þess að þeir rugla saman tveimur alveg óskyldum hlutum:

1. hvenær búast má við að forritið verði tilbúið, og
2. hvenær þeir óska sér að forritið verði tilbúið.

„Hálft ár‽ En ég þarf það eftir þrjár vikur!“

„Ókei, við reynum þá eins og við getum að hafa það tilbúið eftir sex vikur.“ Og það verður áætlunin.

Svo verður forritið tilbúið eftir eitt og hálft ár. Ef Guð og álfarnir leyfa.

Áætlunin er þá vitagagnslaus, því að hún er úr tengslum við veruleikann.

—

Þetta gerist auðvitað ekki bara í hugbúnaðargerð.

Við ruglum gjarnan sannleiksgildi hlutanna saman við skemmtigildi þeirra, eða það hve ákjósanlegir þeir eru. Þetta eru alveg óskyldir hlutir, en við látum eins og þeir séu skyldir, eins og óskir okkar hafi einhver áhrif á raunveruleikann.

Margt fólk trúir til dæmis á álfasögur, og segist beinlínis gera það af því að þær séu skemmtilegar og meinlausar og það sé fallegt og spennandi og auðgi heiminn að hugsa að huldufólk sé til.

Ef við segðum þeim ljótar álfasögur, af álfum sem sitja um heimili þeirra til að éta börnin þeirra, þá myndu þau ekki trúa þeim sögum. Samt væri eini munurinn sá að það væri minna eftirsóknarvert að sögurnar væru sannar … við breyttum ekki trúverðugleika þeirra hið minnsta. Þetta hefur meira að segja verið prófað: tröllasögur eru líka til, en þeim trúir enginn. Auðvitað ekki. Tröll éta börn! Hver vill að svoleiðis sé til?

Það þykir ekki fínt eða kúl að tala um „rök.“ Þetta er fráhrindandi orð, það er „shibboleth“ leiðinlegs fólks sem best er að forðast að hlusta á. Sá sem talar um rök er nefnilega svona kaldlyndur andlaus tómhyggjumaður, þið vitið, og frá honum stafar ískaldri og vonarsnauðri þoku.

Rökhyggja er skraufþurr og köld, hún er leiðinleg og oft boðberi vondra tíðinda. Gegn henni stendur hinn hlýi vorþeyr trúar og vonar: óskhyggja, í allra bókstaflegustu merkingu, að velja hugmyndir sínar um veruleikann og sannleikann út frá eigin óskum. Óskhyggja er skemmtileg og notaleg og ber aldrei vond tíðindi.

Svo að hún er einfaldlega brúkuð í staðinn.

Í nýjasta pistli Davíðs Þórs Jónssonar rekur hann á bráðfallegan hátt hvernig það atvikaðist að hann fór að trúa á Guð.

Sagan minnti mig á nótt eina að nýfengnu bílprófi þegar ég renndi upp að leiði afa míns og spilaði fyrir hann (þ.e. fyrir ímynd hans í höfði mínu) Tableaux-etýður Rachmaninovs úr bílgræjunum undir iðandi marglitum norðurljósum í frostköldu logni.

Þetta var ólíkt minna töffaralegt en nótt Davíðs Þórs, hann var háseti á línubáti frá Sandgerði, og ég einhver píanómélkisa. En eins og hann upplifði ég ljósadýrð á himni, frostlogn, algera kyrrð (á milli etýða), líf og dauða allt um kring, og ég fylltist allur einu heljarstóru „vái.“

Það er vandskýrt hvers vegna svona heljarstórt „vá“ fékk Davíð Þór og marga aðra til að trúa, en ekki mig. Sumir vilja skýra það með því að við þessi guðlausu berum minna skynbragð en aðrir á mikilfengleika heimsins, séum firrt og deyfð af tómhyggju og sálarleysi, blinduð af ískaldri og vonarsnauðri þoku. Óváfær.

Sú kenning er ósönn (í það minnsta um mig) og yfirlætisfull. Vonandi aðhyllist Davíð Þór hana ekki; hann bætti a.m.k. við þessum góðu orðum: „Ég áfellist engan sem er ekki sama sinnis.“

Það viðhorf líkar mér vel, en svo illa vildi til að varla kortéri áður hafði ég rekist inn á blogg hins harðbrjósta „Hnakkusar“ og hikstað þar á gamalli athugasemd eftir títtnefndan Davíð Þór:

„Mun nær væri því að telja trúleysi til úrkynjunar (óeðlilegheita), trúlaus maður sé svona eins og býfluga sem safnar ekki hunangi, ósyndur hvalur, ófleygur örn. Í ljósi þess tek ég undir með þér: Ætli eðlilegt fólk fái einhvern tíma að lifa í friði fyrir þessum aumingjum?“

Virða verður Davíð Þór til afsökunar að þetta var svar hans við pistli sem seint verður kallaður diplómatískur (fyrirsögnin „Trúarlúðar“ er það minnsta). Hnakkus leggur sig ekki í framkróka um að hafa alla góða, hvort sem hann skrifar um trúmál eða annað; kannski náði hann að kynda Davíð Þór upp í að oftjá hug sinn.

Þó líkti Davíð Þór guðleysi við náttúruleysi í Bakþankapistli mánuði síðar, varla enn í uppnámi eftir hnjóð Hnakkusar. Pistillinn fjallaði einmitt um flís í auga guðlausra: virðingarleysi sem stundum einkennir málflutning þeirra. Það kemur fyrir á bestu bæjum.

Mér þykir mikið í Davíð Þór spunnið og ekki líki ég lífssýn hans við fötlun. Mæli hann manna heilastur fyrir auðsýndri virðingu í allri umræðu — ég hvet hann bara rétt sisvona til að muna að hafa hana gagnkvæma.

Fjör kenni oss eldurinn, frostið oss herði,
fjöll sýni torsóttum gæðum að ná.
Bægi sem kerúb með sveipanda sverði
silfurblár Ægir oss kveifarskap frá.

Þessi hugumstóru orð eru ekki í þjóðsöngnum okkar, þau eru úr kvæðinu Íslandi eftir Bjarna Thorarensen.

Í þjóðsöngnum er hins vegar að finna þetta:

• „vér kvökum“ (þrisvar)
• „með titrandi tár“ (þrisvar, og einu sinni „hrynjandi tár“)
• „vér föllum fram“ (tvisvar)
• „Vér lifum sem blaktandi, blaktandi strá.
  Vér deyjum, ef þú ert ei ljós það og líf,
  sem að lyftir oss duftinu frá.“

Svo kemur einhverjum á óvart að þjóðin sé sögð þjást af minnimáttarkennd.

Ætli þorra Íslendinga þyki þjóðsöngurinn lýsa hug þeirra vel?

Í Sálmunum (þeim einu sönnu, í heilagri ritningu) er að finna skemmtilega tilviljun í sambandi við töluna 137.

Í versi 119:137 kemur nefnilega þetta fram:

¹³⁷ Réttlátur ert þú, Drottinn,
og réttvísir dómar þínir.

… og í versi 137:9 birtist svo þessi réttvísi dómur:

⁹ Heill þeim er þrífur ungbörn þín
og slær þeim niður við stein.

Þarna er babýlónska þjóðin ávörpuð; hún hafði sannarlega (eins og fleiri) komið illa fram við Ísraelsmenn. Babýlónsk ungbörn gátu auðvitað bara sjálfum sér um kennt, að hafa valið sér slíka óþokka fyrir foreldra.

Ekki er öll Biblían svona ljót, en hún er greinilega ekki algóð heldur. Þó segja sumir hana óskeikult Guðs orð og grundvöll siðferðisvitundar okkar.

Til allrar hamingju er það ekki lestur á Biblíunni sem ákvarðar siðferðisvitund okkar, heldur öfugt: siðferðisvitundin ákvarðar hvernig við lesum Biblíuna. Suma hluta hennar metum við að verðleikum, því að þeir samrýmast siðferðiskennd okkar. Aðrir hlutar — eins og ofangreint dæmi — misbjóða þessari siðferðiskennd; þá hluta ýmist leiðum við hjá okkur eða fordæmum, allt eftir því hvort við afneitum eða viðurkennum að bókin sé verk breyskra, mennskra höfunda, óritstýrð af almættinu.

Stórvaxin strengjadúkka með rafmagnskapla grædda aftan í mænuna nam staðar við Dómkirkjuna, settist á hækjur sér og mé, hélt svo leiðar sinnar.

Þúsund menn, konur og börn horfðu á þvaglátið glaðvær á svip.

Velkomin á listahátíð.