Hroki trúleysingjanna
Í grein í Fréttablaðinu í gær sýnir Steindór Erlingsson af sér hinn dæmigerða hroka trúleysingjans, þar sem hann heldur því blákalt fram að trúlaust fólk sé jafngott og annað fólk — jafnvel óvenjugott! „Trúleysingjar eru góðir nágrannar,“ segir hann í fyrirsögn.
Þá bábilju er auðvelt að hrekja, lið fyrir lið.
Steindór segir einhverja ótilgreinda spekinga hafa „ítrekað sýnt fram á fáránleika þess viðhorfs“ að trúleysi geti af sér siðblindu. Án nokkurra raka eða tilvísana dæmir hann viðhorfið „fáránlegt,“ eins og ekkert sé sjálfsagðara en að guðlaust fólk hafi siðferðiskennd. Sagan segir annað.
Lítum til dæmis á Sovétríkin sálugu og Kína og Þýskaland nasismans, þar sem trúnni var úthýst. Voru þetta góðir nágrannar? Hörmungar þessara ríkja stöfuðu vitaskuld ekki af útbreiddri örbirgð og valdtöku firrtra einræðisherra; þessir þættir voru aukaatriði við hliðina á afnámi messuhalds og kristinnar sálgæslu. Þetta sér hver maður sem rétt vill sjá.
Steindór líkir viðhorfinu í garð trúleysingja við „fordóma.“ En það sem byggir á traustum rökum og reynslu köllum við ekki fordóma. Sagan geymir mýmörg vel skjalfest dæmi um siðblindu og brjálsemi hinna guðlausu. Hverjir voru það sem pyntuðu fólk og brenndu á báli fyrir skoðanaágreining, fyrir nokkrum öldum? Myndu kristnir menn gera slíkt? Auðvitað ekki, en Rannsóknarréttur hinna trúlausu vílaði ekki þau vinnubrögð fyrir sér á meðan hann hafði völd til. Til allrar hamingju ruddu loks kristin gildi sér til rúms með upplýsingunni og bundu enda á hroðaverk trúvillinganna.
Næst tínir Steindór til skoðanakönnun sem sýnir eindregna andstöðu venjulegs fólks við trúleysingja — og lætur eins og hún mæli með trúleysi! Þetta er fásinna; könnunin sýnir berlega lýðræðislegan dóm yfir heiðingjunum — eða heldur Steindór kannski að þessi andúð sé sprottin upp úr engu? Nei, þessi dómur múgsins er óhrekjandi röksemd fyrir löstum trúleysingja, rétt eins og 80+% aðild Íslendinga að þjóðkirkjunni sannar á skotheldan hátt yfirburði þeirrar ágætu stofnunar.
Fleira er tínt til, svo sem lofræða einhvers „prófessors“ um trúleysingja. En er ekki alltaf hægt að finna einhvern hlutdrægan „fræðimann“ með klofna tungu sem talar í kross við veruleikann? Við látum ekki Steindór eða aðra gylla hinn andlega hafís guðleysisins fyrir okkur með sinni ísköldu og vonarsnauðu vísindaþoku.
Tökum af öll tvímæli. Trú er siður; trúleysi er siðleysi. Afneitun þess veruleika er bara fyrirsláttur þeirra sem í skásta falli vita ekki betur, en í versta falli ganga erinda hins illa.
Trúleysingjar eru ekki bara vondir nágrannar. Þeir eru vont fólk.
April 18th, 2007 at 5:49 pm
Stórskemmtileg og áhugaverður pistill.. dálítið kaldhæðinn :)
þar sem ég finn enga vankanta á pistlinum þá ætla ég að leggjast svo lágt að gagnrýna eina af þínum heimildum, umrædda grein á visi.is.
þar segir:”Sú er hins vegar raunin í Bandaríkjunum, en endurteknar skoðanakannanir sýna að trúleysingjar eru lægst metni þjóðfélagshópurinn þar í landi”… “Af hverju eru trúleysingjar í neðsta sæti? Jú, þeir hafa gerst sekir um að viðurkenna ekki tilvist Guðs”
Þarna vil ég gagnrýna að höfundur bendir á tvær staðreyndir, en orsakasamband er einungis fullyrt en ekki sannað. Þó trúleysingjar séu vissulega lægst metnir samkvæmt ónefndri skoðanakönnun og þeir hafi vissulega ekki viðurkent tilvist Guðs - þá er orsakasamhengið ekki eins augljóst.
Í bókinni “Who Really Cares” eftir Arthur C. Brooks er komið með aðra tilgátu hvers vegna trúleysingjar séu lægst metnir - það er vegna þess að þeir gefa ekkert til líknarmála. Þegar söfnunarstarf vegna fellibylsins Katrina átti sér stað, voru trúleysingjar þeir sem gáfu minnst - í öðrum söfnunum vegna fátæktar í Afríku eru það líka trúleysingjar sem gefa minnst. Þetta er sýnt framá aftur og aftur með áður birtum og opinberum upplýsingum.
Þó bókin sem slík hafi marga æpandi vankanta, og taki nokkur heljarstökk í röksemdafærslu þá eru upphafskaflar hennar nokkuð skýrir - það er fylgni milli trúar og aðstoðar við samfélagið. Munurinn er sirka 10% (71% trúaðra og 61% trúleysingja) á fjárhagsaðstoð, en þegar kemur að sjálfboðavinnu (s.s. foreldrafélag í skóla) þá er munurinn meiri.
Að sjálfsögðu ætla ég ekki að draga ályktanir af þessu, né heldur að réttlæta þá staðreynd að í gegn um söguna hafa stórir hópar fólks verið drepnir vegna trúleysis eða rangtrúar af svokölluðum Guðsmönnum. Hins vegar vildi ég bara benda á að frekari sannanir en orð Biskups Íslands þarf til að draga þá ályktun að trúleysi eitt og sér sé eini orsakavaldur í röðun trúleysingja í skoðanakönnun í Bandaríkjunum.
Hjalti.
April 18th, 2007 at 8:23 pm
„…draga þá ályktun að trúleysi eitt og sér sé eini orsakavaldur í röðun trúleysingja…“
Auðvitað er trúleysið engin frumorsök. Það er augljóslega eini beini orsakavaldurinn, þar sem könnunin spyr bara um mat fólks út frá einum eiginleika í einu. En treysti svarendur illa trúlausum manni (að engu öðru gefnu) til forsetastarfsins, þá er það auðvitað vegna þess að þeir tengja trúleysi sterkt við neikvæða eiginleika (t.d. nísku eða kæruleysi um hag annarra, eða jafnvel siðblindu) — og meiningin með þessari könnun er einmitt að slá máli á þá huglægu tengingu.
Það hljómar eins og Arthur C. Brooks færi tölfræðileg rök fyrir því að sú huglæga tenging eigi rétt á sér. Áhugavert væri að sjá hve haldgóð þau rök eru í návígi.
Þegar ég vann dálitla sjálfboðavinnu við áfangaheimili fyrir heimilislausa í Kaliforníu var ég ekki spurður í leiðinni hvort ég tryði nú á Guð. Ætli slíkar spurningar séu algengar? Ég er heldur ekki spurður þegar ég gef í Góð málefni eða annað; eflaust væri hægt að keyra þau gögn saman við trúfélagaskráningar á Íslandi ef Tölvunefnd leyfði, en í Bandaríkjunum er slíkt varla auðvelt eða áreiðanlegt.
Auk þessa gera trúlausir mun minna en trúaðir af því að bindast samtökum og skilgreina sig eftir trú. Ekki er heldur ljóst hvort fólk úr báðum hópum sé nákvæmlega jafnlíklegt til að flíka gjafmildi sinni (ég kann heldur ekki að fullyrða um á hvorn veginn sá munur kynni að vera).
Það er því enginn hörgull á óvissuþáttum til að setja þennan mælda tíu prósenta mun í samhengi við. Tekur þessi Brooks á þeim óvissuþáttum með sannfærandi hætti?
April 18th, 2007 at 10:51 pm
Reyndar hef ég séð kannanir sem benda til þess að trúleysingjar í Bandaríkjunum gefi meira til góðgerðarmála en trúaðir. Eflaust eru til ýmsar kannanir og ýmsar mismunandi niðurstöður.
Það eru náttúrulega til gjafmildir trúleysingjar en af einhverjum ástæðum er trúleysi þeirra aukaatriði þegar kemur að gjöfum þeirra - það þarf trúleysisnöttara eins og mig til að benda á trúleysi þeirra :-) Það eru líka til húmanísk góðgerðarsamtök, en það þekkja þau fáir [ Farísei á biskupsstól ] Svo er spurning hve mikið af þessu hjálparstarfi trúmanna er í raun kristniboð. Ég veit að merkilega stór hluti þess fellur í þann flokk.
April 19th, 2007 at 12:06 am
Ég mæli með þessari bók, fyrstu tuttugu blaðsíðurnar eru áhugaverðar. Gögn sem ég hafði ekki séð áður - svo verður maður mjög pirraður. Röksemdafærslan heldur ekki vatni.
p.s. ef það væri ekki fyrir trú, þá hefði ég aldrei fengið Commodore Amiga í fermingagjöf.
Hjalti, trúleysingi.