Fordæmi og lög
Gunnar sagði í athugasemd:
Ég held að 65. grein stjórnarskrárinnar takmarki svigrúm dómara til að breyta dómavenjum, sér í lagi miklum breytingum á stuttum tíma í afmörkuðum málaflokkum.
Takk fyrir það — en þessi grein er mjög almennt orðuð; hljóta umrædd áhrif hennar ekki að vera háð einhverri nánari túlkun sem menn hafa komið sér saman um og kemur einhvers staðar fram? Kanntu að vísa á slíkt?
Að allir skuli vera jafnir „fyrir lögum“ felur sennilega í sér skilyrðinguna „að óbreyttum viðkomandi lögum.“
Til dæmis má ekki dæma menn fyrir villutrú þótt aðrir hafi áður verið dæmdir fyrir hana, því að nú er orðið löglegt að trúa „vitlaust.“ Og eins, ef til dæmis refsirammi fyrir líkamsárás var 3-6 mánaða fangelsi fyrir tíu árum en er 9-18 mánaða fangelsi núna, þá ber að dæma slagsmálahund til 12 mánaða fangelsisvistar fyrir álíka ruddalega árás og annar (eða jafnvel sami) sat inni í 4 mánuði fyrir, tíu árum fyrr.
Ef refsiramminn væri hins vegar óbreyttur bæri dómurum skylda til að dæma aftur 4 mánuði í dag fyrir svipaða árás … jafnvel þótt þeim þætti það alltof lítið; þeir mega ekki brjóta jafnræðisregluna.
Tilgáta mín er þá:
- að dómurum beri að gæta þess að allir séu dæmdir jafnt eftir gildandi lögum svo lengi sem þau lög eru óbreytt
- og þegar þau eru breytt þannig að samt sé til augljós samsvörun milli hins gamla og hins nýja beri dómurum að fylgja þeirri samsvörun
- en til að dómarar megi víkja frá dómavenju verði að breyta lögum — þ.e. að þrískipting valdsins geri kröfu um að skilgreining ríkjandi siðferðisviðmiða í gjörðum valdstjórnarinnar sé á hendi löggjafarvaldsins (sem er kosið lýðræðislega) frekar en dómsvaldsins (sem er það ekki).
Er eitthvað þessu líkt skýrt skilgreint sem „réttar og bindandi“ reglur um framferði dómara? Hvar getum við lesið um slíkt?
Mér þætti a.m.k. sanngjarnt að kynna sér vandlega hvaða skorður dómurum eru settar í starfi áður en hafist er handa við að úthrópa þá sem siðlausa miðaldra karlpunga sem standi á sama um þjáningar og sálarskaða lítilla stúlkna.
Dagbjört Hákonardóttir fjallar um þetta af meiri fagþekkingu en mér er fært, og vitnar í Skúla Magnússon (væntanlega lektorinn í lagadeild frekar en Skúla fógeta):
Frávik frá fordæmi af þeim ástæðum að fordæmi sé óréttlátt, óeðlilegt eða lagalega umdeilanlegt, hefur í för með sér breytingar á gildandi rétti sem er aðeins á færi lagasetningavalds. [Áhersla GÞB]
Ég finn bökunarilm frá Hæstarétti en heyri smíðabrambolt frá Alþingi. Af hverju fjalla annars fjölmiðlar ekki um yfirstandandi smíðavinnu þeirra sem tengist þessu máli mjög?
February 4th, 2007 at 4:04 pm
Ég er ekki sérfróður um þessa hluti en vísa á námsefni fyrsta árs laganema við Háskóla Íslands. Þegar ég var í „almennunni“ í denn, þá lásum við fjölrit skrifuð af Sigurði Líndal um réttarvenjur og fordæmi. Dómstólar eru sumsé ekki einvörðungu bundnir af lögum Alþingis heldur einnig af réttarheimildum eins og venjum og fordæmum. Og þessar réttarheimildar eru ekki bundnar í formlegum lögum (þ.e. lögum sem Alþingi hefur smíðað).
Tilgáta þín er ágæt. Mér sýnist reyndar svolítið vanta upp á. Það þurfa ekki endilega að vera lögin sem breytast. Dómstólar gætu held ég tekið tillit til annarra hluta sem breytast (þar mætti til dæmis nefna almenn viðhorf eða aðrar samfélagsbreytingar) en breytingar í dómaframkvæmd vegna slíks hljóta eðli málsins samkvæmt að verða að gerast hægt og í smáum skrefum. Slíkt þarf ekki að ganga gegn jafnræðisreglunni að mínu amatöraviti.
En lög Alþingis geta breytt dómaframkvæmd í einni svipan.
Bakarasmiðslíkingin þín var snjöll en varð brilljant með vísun þinni til alþingisfrumvarpsins sem tekur einmitt til refsiþyngingar þess ákvæðis sem dæmt var eftir í málinu sem vakti reiðibylgjuna að þessu sinni.
February 5th, 2007 at 9:59 pm
Talandi um fólk sem hefur alls enga sérfræðiþekkingu… þá einhvern veginn minnir mig að dómar hafi þyngst nokkuð hratt í e-pillumálum.