Hume kyngdi víst ekki hraustlega
Þorri fólks hefur náttúrulega tilhneigingu til að vera fullvisst í sinni sök og standa fast á skoðunum sínum. Menn líta hlutina aðeins frá einni hlið og hafa engar hugmyndir um andstæð rök, svo þeir gleypa í fljótræði við því sem er þeim að skapi, en vilja hvorki sjá né heyra þá sem aðhyllast andstæð viðhorf. Þurfi þeir að hika og vega málin og meta, þá fipar það skilningsgáfu þeirra, setur skorður við ástríðum þeirra og tefur þá við verk sín. Þeir eru því ekki í rónni fyrr en þeir losna við allar þessar amasömu vöflur og reyna því að ganga sem allra lengst í kokhraustri vissu og halda í skoðanir sínar af sem mestri þrákelkni. En yrði þeim sem eru svo einstrengingslegir í hugsun, ljóst hve undarlega vanmáttug skilningsgáfa vor mannanna er — jafnvel þegar hún nær hvað mestri fullkomnun og er hvað nákvæmust og gætnust í dómum sínum — þá yrðu þeir hógværari og héldu frekar aftur af sér, og það drægi úr sjálfumgleði þeirra og fordómum í garð andstæðinga sinna.
— Úr lokakafla Rannsóknar á skilningsgáfunni eftir David Hume, í þýðingu Atla Harðarsonar.
Ég verð gjarnan var við að svona viðhorf séu gagnrýnd; maður er kallaður miðjumoðari eða skoðanaheigull fyrir það að vera ekki harðákveðinn í hverju máli.
Þeir sem finnst Ísraelar vondir hafa kannski horn í síðu þeirra sem finnst Palestínumenn vondir … en verstir finnst þeim þó við þessir sem höldum okkur hlutlausum í málinu fyrir meðvitaðrar vanþekkingar sakir. Hreysti er dyggð, líka í kokinu, og hófleg vissa þá líklega löstur.
Sjaldgæfara er að skotið sé í hina áttina… enda erum við miðjumoðararnir ekki nema mátulega vissir um að hinir kokhraustu fari rangt að!
January 30th, 2007 at 11:16 am
Já, gaman að þessu. Eitt af því fyrsta sem ég setti inn á Vantrú voru þýðingar á hugtökunum sjálfsblekking, staðfestingartilhneiging og valkvæm hugsun. Svo þarf maður bara að rembast við að hafa þetta í huga, þó það sé stundum erfitt.
Var Hume ekki afskaplega “öfgafullur” miðað við stað og stund? Svo mikið að hann gaf eitt helsta verk sitt ekki út meðan hann var á lífi, heldur bjó svo um að það yrði gefið út að honum látnum.
January 30th, 2007 at 11:44 am
Öfgafullur í hófsemi sinni! Stundum finnst mér ég hafa verið sakaður um það sama. ;-)
January 30th, 2007 at 2:16 pm
Þú misskilur seinni hluta athugasemdar minnar. Spurningin er, var Hume hófsamur?
January 30th, 2007 at 2:30 pm
Þetta var nú sagt í hóflegri alvöru. :-)
Ég veit enn lítið um störf og rit Humes almennt og treysti mér ekki (í bili) til að svara um hvort hann var öfgafullur eða hófsamur … ég er líka óviss um að spurningunni sé hægt að svara án þess að skýra hana nánar. Mér virðist sem þú hafir kynnt þér Hume betur en ég (þyrfti ekki mikið til) … go for it!
February 1st, 2007 at 9:48 am
Ég er nú ekkert rosalega vel að mér í Hume, en hef þó lesið örlítið eftir hann og um hann (tókstu tilvitnunina úr Afarkostum?)
Málið er semsagt að bókin hans, Samræður um trúarbrögð, var gefin út að honum látnum. Í þeirri bók ræða þrír félagar saman um trúarbrögð og flestir vilja meina að skeptíkerinn í þeirri bók (Philo) standi fyrir skoðanir Hume. Ég held að á sínum tíma hefðu skoðanir Hume á trúmálum og hindurvitnum verið flokkaðar sem bölvað ofstæki :-) En betra væri nú að fá einhvern eins og Atla Harðarson til að sjá sig um það mál.
Hér er annars ágæt Vantrúargrein um viðhorf Hume til kraftaverka.
February 2nd, 2007 at 12:59 pm
Gleymdi að svara: já, ég tók tilvitnunina úr Afarkostum. Bráðskemmtileg lesning, eins og vænta má frá Atla.