Ég geri ekki greinarmun á evangelíseringu til þín eða barnanna minna. Þetta samtal mitt við þig er augljóslega evangelisering í þeim skilningi sem ég legg í hugtakið. Tilraun mín til að útskýra heimsmynd mína fyrir þér. Hvatningin að mínu viti felst í því að opna nýja sýn á kristin trúarskilning, benda á möguleikanna sem felast í kristindóminum. Ef þú ert hins vegar sáttur og hefur heilsteypta heimsmynd, þá hefur slík “boðun” að sjálfsögðu enginn áhrif og það er ekki vandamál fyrir mér.

Hvað varðar þörfina fyrir Guð, þá er það vandræðahugmynd sem ég vil svara í anda Paul Tillich. Við höfum öll þörf fyrir “ultimate concern” en það þarf ekki að vera á handanverusviðinu (svo ég noti orð úr Vantrúarheimum).

Ég held að slík orð um veruleika sem ég tilheyri ekki séu marklaus og gagnslaus.

— en ég átti við veruleika af því tagi sem aðeins er til eitt eintak af, og við tilheyrum öll. Þú talar um „veruleika“ sem sumir tilheyra og sumir ekki; það er nokkuð sem ég myndi kalla eigin skynjun á eða huglíkan af veruleikanum — næstum gagnstætt mínum skilningi orðsins. Telur þú þá veruleika í fyrri merkingunni ekki vera til, eða marklaust að tala um hann?

Ég er hugsi yfir evangelismanum; ef þér finnst guðlaus lífsskoðun vera (eða a.m.k. geta verið) jafngild, jafnrétthá, jafngöfug, og jafnæskileg (fólki almennt), svo að ekki þarf að bjarga guðleysingjum úr helju eða leiðbeina í himnaríki, eins og oft vakir fyrir evangelistum — af hverju þá að hvetja þá til að skipta um lífsskoðun? Það er varla gert fyrir Guð eða kirkjuna eða sjálfan þig, frekar en þá? Það finnst mér ólíklegt, en á hvaða hátt er það þá gert fyrir þá?

Ég skil það í tilfelli barna þinna, þeim evangelíserar þú væntanlega líka skynsemi þess að stinga ekki títuprjónum inn í innstungur, og allt mögulegt, en hvað með fullveðja jafningja þína í lífinu?

Fyndir þú t.d. hjá þér einhverja hvöt til að hvetja mig til að taka kristna trú (ef þú sæir tækifæri til þess), þrátt fyrir að þér finnist ég vera ágætlega settur með lífsskoðun mína og koma ágætlega fram við náungann? Og þá hvers vegna? Ef ekki, hvers vegna ekki? Þ.e. hvað ræður því hverjir eru undanskildir evangelíseringarhvöt þinni? Er kríterían einfaldlega hvort þér finnst viðkomandi þurfa á því að halda eða ekki? Og er þá skoðun þín að sumir hafi raunverulega ekki þörf fyrir Guð, en aðrir hafi hana? Og ef svo er, hvað ræður því þá hvort fólk hefur þessa þörf eða ekki?

Nú er ég örugglega að biðja um allt of mikið. Þú mátt gjarnan skrifa áfram hér, en ég skil vel ef þú vilt afgreiða þetta á eigin bloggi eða bara sleppa því. :)

Áliktun þín um evangelisma í merkingunni, boðun fagnaðarerindisins er oftúlkun. Ég lít svo á að sannfæring mín sé mér mikilvæg, byggi á heilsteyptri heimsmynd sem gefur lífi mínu gildi og hlutverk í einhverjum skilningi. Þessi heimsmynd hefur fullt erindi til fleiri heldur en mín. Þannig tel ég mikilvægt svo dæmi sé tekið að börnin mín öðlist skilning á þessari heimsmynd og vonandi tileinki sér hana. Á sama hátt er ég tilbúin til að veita öðrum innsýn í trúarskilning minn og lít á það sem “heilaga” skyldu mína að gera það.

Ég lít á guðstrú mína sem sannleik/staðreyndir byggða á þeirri heimsmynd sem ég hef sannfæringu fyrir og leitast við að lifa eftir. Varðandi heimsmynd þína þá hef ég litlar forsendur til að fullyrða um hana, þar sem ég þekki ekki nægilega til hennar. En almennt myndi ég ekki notast við hugtök eins og ósannindi eða staðleysu um velmótaðan veruleika sem fólk lifir eftir. Ég held að slík orð um veruleika sem ég tilheyri ekki séu marklaus og gagnslaus. Ef heimsmynd þín er velmótuð, þú tekst á við lífið, leitast við að vera góð manneskja (að eigin skilningi) og ert heiðarlegur gagnvart sjálfum þér, og vangaveltum þínum um lífið þá er fráleitt að tala um ósannindi eða staðleysu. Það er mikilvægur þáttur í trúarskilningi mínum að ég skil ekki Guð til fulls, ég hins vegar leitast við að treysta honum. Að fullyrða um heimsmynd annarra út frá heimsmynd minni sem ég skil ekki til fulls væri hrokafullt í meira lagi.

Það er mér mjög mikilvægt að svara svona vangaveltum og ég fagna þeim, þegar þær virðast heiðarlegar. Hins vegar er ég ekki eitt af stóru nöfnunum í guðfræði á Íslandi og viðbrögð mín alls ekki gallalaus. Varðandi heimsmynd guðleysingja, þá hrífst ég sérstaklega að þeirri gagnrýnu nálgun sem er oft viðhöfð þar. Einstaklingar með heimsmynd ólíka minni gefa mér tækifæri til að spegla sjálfan mig og sannfæringu mína á annan hátt en mér væri ella mögulegt. Ég verð að viðurkenna að þættir eins og glíman við sorg og “hið illa” í merkingunni það slæma sem gerist, er að mínu viti illa mótaðir í guðleysishugmyndum (þar er líklega þekkingarleysi mínu um að kenna og ekki eins og allar guðshugmyndir gefi betur mótuð svör).

Ég er líklega mest heillaður af samfélagsábyrgð sem byggir á guðleysishugmyndum og/húmanisma. Allt of oft hefur samfélagsábyrgð Guðstrúarfólks á sér blæ sektarkenndar, þarfar fyrir að kaupa sér velvild Guðs eða einhvers konar aumingjagæsku. Orð sem ég rakst á í New Orleans í desember “Solidarity, NOT charity” er að mínu mati einhver skýrasta birtingarmynd þessarar guðlausu samfélagsábyrgðar.

———–

Varðandi orð GJB þá lít ég svo á að styrkur sannfæringar sé ekki mikilvæg breyta þegar kemur að sjálfhverfu og yfirlæti. Hugsanlega hefur hún einhver áhrif en það eru að mínu mati aðrar breytur sem eru mun mikilvægari í jöfnunni.

Það að ég sé sannfærður um eitthvað sem er ósamræmanlegt hugmyndum einhvers annars [...] kallar EKKI nauðsynlega að mínu mati fram gagnkvæmt yfirlæti og sjálfhverfu.

Að mínu mati er slíkt ekki staðhæft í örspekinni hér fyrir ofan, heldur einungis að sterkari sannfæring auki líkur á sjálfhverfu og yfirlæti.

Ég er einfaldlega að reyna að hafna beinu orsakasamhengi þarna á milli.

Ef þú átt við með “beinu orsakasamhengi” að sterk sannfæring hafi óhjákvæmilega í för með sér sjálfhverfu og yfirlæti þá hygg ég að við séum báðir bræðurnir sammála þér að það sé ekki tilfellið. Ég skildi örspekina þannig að sterk sannfæring ýti undir sjálfhverfu og yfirlæti, ekki að hún orsaki þessa lesti óhjákvæmilega.
Erum við ekki bara sammála? :-)

Er það þá sannfæring þín að hugsunin „hann veit bara ekki betur“ eða „hann skortir bara skilning“ sé að öllu leyti röng niðurstaða um guðleysi mitt? Finnst þér guðleysi jafnrétthátt, jafngöfugt, og jafnæskilegt (fólki almennt) og guðstrú þín? Það væri vel af sér vikið!

Ert þú þá mótfallinn evangelisma? Eða oftúlka ég þar orð þín?

Lítur þú samt á þá heimsmynd sem fylgir guðstrú þinni sem „sannleik,“ þ.e. „staðreyndir,“ og þá á guðlausa heimsmynd mína sem „ósannindi,“ þ.e. „staðleysu,“ að svo miklu leyti sem hún stangast á við þína? Eða lítur þú svo á að sannleiksgildi þess hluta heimsmyndarinnar sem skakkar á milli minnar og þinnar sé óþekkt, óskilgreint/merkingarlaust hugtak, eða skipti ekki máli, eða eitthvað annað, þannig að hvorugur okkar hafi „rangt“ fyrir sér? Ef ekki, ef þú telur mig hafa „rangt“ fyrir mér um grundvallareðli heimsins, felst þá samt ekki yfirlæti (ekki einu sinni vægt) í því að telja að þú vitir betur en ég?

NB: ég er ekki að rífast, ég er þvottekta forvitinn!

(Ég er líka forvitinn um hvaða tilteknu þáttum hinnar guðlausu heimsmyndar þú getur dáðst að, og hverjum ekki, en ég skal ekki vera að setja þér fyrir einhverja risaritgerð! Þó mátt þú vissulega skrifa hér eins og þig lystir.)

Nú get ég ekki talað fyrir alla kristna, eða alla með sterka sannfæringu. En það er fjarri sannfæringu minni að halda því fram að einhver á öndverðri skoðun (annarrar sannfæringar) sé á einhvern hátt “secondary” í hvaða skilningi sem er. Þó auðvitað geri ég mig sekan um að koma öðruvísi fram.

Það að ég sé sannfærður um eitthvað sem er ósamræmanlegt hugmyndum einhvers annars, hvort sem það er á sviði trúar, stjórnmála eða einfaldlega hvernig við nálgumst grunnforsendur stærðfræðinnar kallar EKKI nauðsynlega að mínu mati fram gagnkvæmt yfirlæti og sjálfhverfu.

Þannig get ég virt heimsmynd þína sem trúleysingja, jafnvel dáðst að ákveðnum þáttum hennar og glaðst yfir sannfæringu þinni, án þess að það skaði sannfæringu mína. Það að vera öndverðrar skoðunar er ekki yfirlæti eða sjálfhverfa.

En yfirlæti og sjálfhverfa kemur ekki bara fram í „frösum og niðurlægjandi athugasemdum“ á borð við ofstopa sumra út í samkynhneigða — þessir lestir geta líka birst á lymskulegri máta, í ómeðvituðum viðhorfum sem talin eru sjálfsögð, og þannig geta þeir laumast að mætustu mönnum, sem seint vildu gangast við því að hafa meðvitað talað niður til annarra.

Til dæmis er nærtækt fyrir guðstrúaðan mann að telja guðleysingjann mig „villuráfandi sauð,“ og yfirlætið í því felst þá ekki í sauðfjárlíkingunni :) heldur í þeirri undirskildu hugmynd að ég viti bara ekki betur, skorti þann skilning sem hinn trúaði hefur.

Kannski samþykkir þú ekki að kalla þetta yfirlæti; ef þú samþykktir það, þá hlytir þú að viðurkenna að þessi (vægari) birtingarmynd yfirlætis verður illa skilin frá sannfæringunni sjálfri — ekki satt?

Og jafnframt að séu tveir menn jafnsterkt sannfærðir um hugmyndir sem ekki geta farið saman (t.d. að guð sé til og að hann sé ekki til), þá sé gagnkvæmt yfirlæti og sjálfhverfa (í þessari hófsamari birtingarmynd) óumflýjanlegur fylgifiskur sannfæringar þeirra?

Varðandi fyrri viðbrögð þín við ummælum mínum, þá er svarið játandi. Ef þér er ómögulegt að nálgast sannfæringu mína með öðru en frösum og niðurlægjandi athugasemdum þá er það vegna þess að sannfæring mín ögrar þér. Ofsafenginn viðbrögð sumra hópa í garð samkynhneigðra er dæmi um þetta. Samkynhneigðir og sannfæring þeirra um eigin kynhneigð ögra heimsmynd/uppeldi einhverra sem bregðast við með ofsakenndum hætti.

Varðandi síðari nálgun þína, þá er það rétt sannfæring getur verið margs konar. Hins vegar er ég ekki viss um að hugtökin gagn og sannfæring, henti fullkomlega hér til að greina á milli. Þannig er trúarsannfæring mín mjög sterk, ég leitast við að lifa út trú mína sem kristinn maður í öllu sem ég geri (tekst misvel til samt :-) ). Þessi sterka trúarsannfæring meinar mér að nálgast aðra með yfirlæti og hafnar sjálfhverfunni (ekki það að mér takist vel til). Ég myndi ekki segja að hagnýting og röksemdir séu meginhvatar þessarar sannfæringar, heldur öllu fremur einhvers konar opinberun sem er hins vegar að mínu viti studd bæði af gagnsemi og röksemdum.

Varðandi lokasetningu þína kl. 4:30pm, þá er því haldið fram í uppeldisfræðunum að manneskja í vörn (hrædd) geti ekki lært. Þannig að sjálfsagt er það rétt að hinir síðarnefndu séu viljugri til að læra. Hins vegar myndi ég ekki nota orðasambandið “draga úr sannfæringu”. Trú mín sem ég nefndi fyrr hefur mótast mjög síðan ég var í MR og hlustaði á sögukennarana Árna Indriðason gera grín að Páli postula og Hauk Sigurðsson ráðast á M. Lúther fyrir aðkomu hans að bændauppreisnunum. Hins vegar myndi ég ekki segja að dregið hefði úr sannfæringu minni, en hún hefur mótast.