Vinaleiðin
Í þeirri viðleitni að afla trúfélögum fylgismanna eru ýmsar leiðir reyndar. Ein slík leið er Vinaleiðin, sérstakt verkefni sem nú stendur yfir í grunnskólum í Garðabæ og víðar, þar sem fulltrúar frá stóru trúfélagi fá aðsetur í skólum og bjóða börnum trúarleg „sálgæsluviðtöl“ og veita þeim stuðning sem eru í einhverjum kröggum í lífinu.
Þetta er auðvitað bráðsniðugt. „Náum þeim meðan þau eru ung — og veik fyrir!“
Þarna var ég ósanngjarn; auðvitað gengur fulltrúum þessa trúfélags gott eitt til.
Vandinn er bara að undir „gott“ flokka þeir ekki bara ráðgjöf og stuðning í hvers kyns vandræðum og öxl fyrir ung þjökuð augu að gráta á, heldur óhjákvæmilega líka það að halda kristinni trú að börnum. Þá líklega ekki síst þeim börnum sem hafa orðið fyrir því óláni að foreldrar þeirra kenni þeim ekki kristna trú. Þeim börnum hlýtur að þurfa að „bjarga“ undan trúleysi eða villutrú foreldra þeirra, þar eð trúleysi er vont, trú góð, og kristin trú betri en önnur trú.
Þetta „stóra trúfélag“ er auðvitað þjóðkirkja landsins, sem 84% okkar eru skráð í (nær öll við fæðingu, og er boðið að staðfesta það þrettán ára og fá gítara og tölvur í verðlaun, eða neita og vera litin félagslegu hornauga og krafin skýringa og uppskera grát mæðra sinna yfir þessari ónotalegu uppreisn gegn siðum og venjum, og vera samt áfram skráð í trúfélagið). En skiptir máli hvaða trúfélag er um að ræða?
Og ef það skiptir máli, af hverju skiptir það þá máli?
Kynnir þú ekki vel við að Krossinn hefði óheftan aðgang að barninu þínu á skólatíma? Mormónar? Hvítasunnusöfnuðurinn? Vottar Jehóva? Allt eru þetta kristnir söfnuðir — er það þá ekki bara í góðu lagi? Hvað með Búddistafélag Íslands? Bahá’í-samfélagið (það bannar að vísu trúboð)? Múslima?
Ekki? Átt þú þá að fá að hafa börn þín í skóla í friði fyrir trúarinnrætingu þeirra … en þau ekki að fá að hafa börn sín í skóla í friði fyrir trúarinnrætingu þinnar kirkju?
Er það sanngjarnt? Hvað segir gullna reglan?
—
Verjendur Vinaleiðarinnar tiltaka fernt henni til réttlætingar:
- að þar sé raunar hreint ekki um trúboð að ræða
- að kenna eigi „kristilegt siðgæði“ skv. aðalnámsskrá
- að þjónustan sé valfrjáls, börn þurfi ekki að þiggja hana
- að fáir hafi kvartað!
Tökum þetta fyrir skipulega.
1. að ekki sé um trúboð að ræða
Forsvarsmenn Vinaleiðar þvertaka fyrir að um trúboð sé að ræða: „það þarf ekki að vera trúarlegt að öðru leyti en því að það er prestur eða djákni sem hlustar.“
Ef það væri satt, hvers vegna væri þessi þjónusta þá ekki eftirlátin sérmenntuðum fagmönnum, t.d. félagsráðgjöfum og barnasálfræðingum, sem gæta hlutleysis með tilliti til trúarskoðana og stjórnmálaskoðana?
Þetta er nefnilega ekki satt: biskup sjálfur nefndi Vinaleiðina sem eitt af „sóknarfærum kirkjunnar“ í stefnuræðu á Prestastefnu Íslands 2006, og í bók hans, Í birtu náðarinnar, segir:
Sálgæsla fjallar um líf okkar og trú. Það er mikilvægt að við prestar áttum okkur á því að sálgæslan, sálusorgunin, er “sérþekking” “sérfræðikunnátta” okkar sem presta. Til aðgreiningar frá hinum ýmsu verkefnum sem oft eru kölluð sálgæsla og hafa í sér sálgæsluþætti, en sem aðrar fagstéttir iðka, samtal og ráðgjöf, starfshandleiðsla, meðferðarsamtöl, áfallahjálp, sorgarvinna, fjölskylduráðgjöf o.þ.h. skal á það minnt að sálgæsla, sálusorgun, snýst umfram allt um trú, samfélag við Guð. Orð guðs og trúarlífið er miðlægt, skriftir og bæn, handayfirlagning, kristin tákn. [bls. 142, leturbreyting mín; þakka Hjalta fyrir tilvitnunina]
Skýrara verður það varla að kristileg sálgæsla snýst fyrst og fremst um trú, en bent hefur verið á enn fleiri staðfestingar þess að kirkjan lítur vissulega á Vinaleiðina sem vettvang til trúarinnrætingar.
Kemur þetta á óvart? Er líklegt að prestur eða djákni láti hjá líða að hvetja börn í vanda og sálarkreppu til að leita ásjár hjá Guði og Jesú? Væri hann þá ekki að bregðast skyldu sinni?
Auðvitað er þetta velviljað hjálparstarf af hálfu kirkjunnar manna, og auðvitað er þetta þar með líka trúarinnræting, hvort sem það er leynt eða ljóst.
2. að samkvæmt aðalnámsskrá eigi grunnskólar að kenna „kristilegt siðgæði“
Siðgæði á endilega að kenna og innræta, og víða engin vanþörf á. En það hefur alveg farist fyrir að skýra hvaða hlutar af kristilegu siðgæði eru ekki til staðar í almennu (ótrúartengdu) siðgæði í samfélagi nútímans.
Kristilegt siðgæði er gjarnan summað upp í einu lagi í „gullnu reglunni,“ og hún er góð og gild og falleg … og mun eldri en kristni, og liður í öllum málsmetandi lífsskoðunum, guðvæddum eða guðlausum.
Sr. Þórhallur Heimisson hélt því nýlega fram að Jesús hefði verið slíkur byltingarmaður að boða fyrstur allra hina „aktífu“ gullnu reglu:
Kristinn maður á ekki aðeins að láta vera að gera öðrum eitthvað sem hann vill ekki að þeir geri sér. Hann á að grípa frumkvæðið og gera það fyrir aðra sem hann myndi vilja að þeir gerðu fyrir sig.
Honum var snarlega bent á að margir voru fyrri til að gera þá reglu „aktífa:“
Aristóteles: „We should bear ourselves toward others as we would desire they should bear themselves toward us.“
Platón: „May I do to others as I would that they should do unto me.“
Egypsk rit frá u.þ.b. 1970 – 1640 fyrir Krist: „This is an ordinance: Act for the man who acts, to cause him to act. This is thanking him for what he does.“
Konfúsíus: „What one does not wish for oneself, one ought not to do to anyone else; what one recognises as desirable for oneself, one ought to be willing to grant to others.“
Þá hraktist sr. Þórhallur undan og sagði að Jesús hefði samt verið fyrstur til að gera gullnu regluna 100% aktífa, hafi gert hana að „alheimslögmáli fyrir alla.“ Í því sambandi er áhugavert að lesa Matteus 15:22-28 þar sem Jesús virðir konu ekki viðlits af því að hún er kanversk, „Ég er ekki sendur nema til týndra sauða af Ísraelsætt.“ Hann fékkst þó með fortölum til að hjálpa henni … en ekki fyrr en hún viðurkenndi þau orð hans að þjóð hennar væri „hundar“ og kallaði þjóð hans „húsbændur“ téðra hunda.
Eitthvað hikstaði Jesús á algildi gullnu reglunnar þennan dag.
Framlag Jesú til þessar mikilvægu reglu virðist ósköp efnisrýrt þegar rétt er vitnað í hina mörgu forvera hans á sviði siðfræðinnar. Helst skakkar því að Konfúsíus sagði „það sem“ en Jesús „allt sem,“ og þessi litli munur hlýtur að teljast innan skekkjumarka fyrir ummæli sem hafa verið endursögð og endurþýdd af einu máli á annað í gegnum tíðina.
En jafnvel þótt Jesú hefði manna fyrstum hugkvæmst gullna reglan í boðhætti og með frumkvæði segði það ósköp lítið um yfirburði „kristilegs siðgæðis“ yfir almennt siðgæði í dag.
Að eigna almenn siðgæðisviðmið kristninni einni er rangt — en það er ekki bara saklaus og krúttleg tímaskekkja; það felur í sér að þeir sem ekki játi kristna trú eigi að teljast á einhvern hátt siðferðislega lakari. Það elur á meinlegum fordómum í garð okkar hinna — ekki bara í minn garð, heldur í garð múslima og gyðinga og búddista og raunar 67% heimsbyggðarinnar. Hugmyndin um kristilegt siðgæði sem eitthvað annað og meira en almennt siðgæði er ósköp falleg sé hugsað eingöngu til kristinna, en hún felur óhjákvæmilega í sér ómaklegan dóm yfir siðferði þess þorra mannkyns sem á sér aðra guði, fleiri eða færri.
Að kenna börnum um siðgæði er frábært og ómissandi. En að kenna börnum ókristinna foreldra að kristilegt siðgæði sé betra en annað siðgæði? Það er að kenna þeim að foreldrar þeirra séu siðferðislega lakari en kristið fólk, vegna trúleysis eða trúvillu.
Slíkt er siðferðislega ólíðandi. Ef aðalnámskrá kveður á um slíka innrætingu þarf einfaldlega að leiðrétta hana, rétt eins og ef þar stæði að kenna ætti „siðgæði hvíta mannsins.“ Það á ekki að innræta skólabörnum neina meinta siðferðislega yfirburði eins trúarhóps, stjórnmálafylkingar, kynþáttar, eða annarrar flokkunar fólks. Siðgæði og trúarhugmyndir þarf ekki, og á ekki, að spyrða saman.
3. að þjónustan sé valfrjáls, börn þurfi ekki að þiggja hana
Þetta kemur skemmtilega inn á punkt nr. 2; ef Vinaleiðin er ekki kennsla heldur valfrjáls þjónusta utan náms … hvað hefur aðalnámskrá þá um hana að segja?
Vinaleiðin er þó sannarlega skárri í þessari mynd en ef börnin þyrftu að undirgangast trúarinnrætinguna.
En á þá síður að veita þeim börnum félagsráðgjöf og stuðning sem ekki heyra undir kristna kirkju eða aðhyllast kristna trú? Treystir sér einhver til að gangast við þeirri skoðun?
Er þá ekki tilvalið að veita þessa þjónustu á trúarlega hlutlausan hátt, með því að fela hana fagmönnum sem ekki starfa á vegum trúfélags?
Hvað mælir á móti því, annað en að með því missir eitt trúfélag „sóknarfæri“ sitt?
„Já, við bjóðum þér hjálp — en bara á vegum þessa trúfélags. Þú þarft ekkert að þiggja hana — en þá bjóðum við þér heldur ekkert annað.“
Þetta er óþarft og rangt.
4. að fáir hafi kvartað!
Reynir Harðarson kvartaði með dreifibréfi í Garðabæ. Mótmæli hans voru kölluð „ofstæki og frekja“ á bls. 2 í Blaðinu. Dæmi hver fyrir sig af bréfi hans hvort sú lýsing er sanngjörn. Er furða að fáir leggi í að vera útmálaðir sem ofstækismenn og frekjur í fjölmiðlum landsins, fyrir það að hafa skoðanir á uppeldi og innrætingu barna sinna?
Fleiri kvarta. Siðmennt sendi bréf til menntamálaráðherra um málið og vísaði á skipulegan hátt til ýmissa heimilda, þar á meðal niðurstöðu Mannréttindanefndar Sameinuðu Þjóðanna um skylt mál í Noregi. Ekkert ofstæki eða frekju er að finna í þessu bréfi.
Enn fleiri kvarta undan óeðlilegum trúaráhrifum í skólum á vef Siðmenntar.
Auðvitað þegja svo mun fleiri þótt ósáttir séu. Það er ekki bara af ótta við brigsl um „ofstæki og frekju,“ heldur sérstaklega til að gera ekki óhörðnuð börn sín að einhverjum frávikum og umtalsefnum og kalla yfir þau stríðni og einelti samnemenda — og jafnvel kennara, eins og dæmi eru um í ofangreindum atburðalista á vef Siðmenntar.
Til dæmis er harla skiljanlegt að nýbúar, annarrar eða engrar trúar, sem þegar þurfa að þola veika félagslega stöðu, leggi trauðla í að veikja hana enn frekar og koma börnum sínum í bobba með því að kvarta. Þögn þeirra um trúarinnrætingu í skólum þýðir ekki að þeir séu sáttir við hana.
Að „fáir kvarti“ er þannig ekki til marks um að jafnfáir séu ósáttir. En jafnvel þótt svo væri hefði það lítið að segja; fámennisrökin eru bara „ad populum“-rökvillan á haus, „það skiptir ekki máli hvernig farið er með þau af því að þau eru fá,“ og það er ósköp haldlítil vörn. Réttlæti og sanngirni ákvarðast ekki með þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem þögn er sama og samþykki — ekki á þessu árþúsundi.
Ef einhver skyldi vilja tefla því fram sem röksemd að hér væri um þjóðkirkju landsins að ræða og aðrir væru bara einhver jaðarhópur, þá er rétt að minna á að 67% landsmanna eru hlynntir aðskilnaði ríkis og kirkju samkvæmt Gallup. Ljóst er að mun færri en 84% okkar tilheyrðu þessu trúfélagi í dag ef börn væru ekki sjálfskráð í trúfélag móður við fæðingu. (Hélst þú að það gerðist við skírn eða fermingu?)
Yfirburðastaða þessa trúfélags er enn staðreynd — en hún orsakast síst af því að félagsmenn velji það sjálfir. Framsóknarflokkurinn ynni líka allar kosningar ef kjörseðillinn væri fyrirfram merktur xB og kjósendur þyrftu að mæta með strokleður á Hagstofuna til að leiðrétta hann.
Í kröfunni um trúarlegt hlutleysi grunnskóla felst enginn áfellisdómur yfir kristinni trú eða trúfélögum sem um hana snúast; kristilegt siðgæði kallar sannarlega á slíkt hlutleysi í nafni gullnu reglunnar. Kjarni málsins er nefnilega sáraeinfaldur:
Opinberar stofnanir — sérstaklega uppeldisstofnanir — mega ekki mismuna trúfélögum og gera trúarskoðunum mishátt undir höfði.
Stjórnarskráin segir það.
Alþjóðasamningur um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sömuleiðis.
Einnig Samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins.
Og grunnskólalög.
Og réttlætiskennd mín segir það.
En þín?
November 17th, 2006 at 9:38 am
Besta og ítarlegasta samantektin á þessu umdeilda máli sem ég hef séð. Húrra! Mikið vildi ég að alþjóð gæti séð þetta á prenti.
November 17th, 2006 at 9:40 am
Þetta er frábær grein, virkilega góð samantekt um öll þau rök sem mæla gegn þessari starfsemi. Ég skil ekki hvernig nokkur getur stutt þetta eftir að hafa lesið þessa grein.
November 17th, 2006 at 10:47 am
Þakka þér fyrir þessa vönduðu og góðu grein, frændi.
November 17th, 2006 at 11:00 am
Frábær grein.
November 17th, 2006 at 11:26 am
Flott grein hjá þér. Hvet þig til að senda þetta á eitthvað af blöðunum.
November 17th, 2006 at 11:27 am
Frábær grein.
Virkilega fagmannleg og vel rökstudd grein.
Þarf nauðsynlega að byrtast í dagblöðum landsins.
November 17th, 2006 at 11:32 am
Já, þetta er vönduð og ítarleg grein, takk fyrir það! Smá viðbrögð samt:
1. Trúboð? Hvað sem leggja má út af þessum orðum biskups þá er þetta fyrst og stuðningur. Þarna skapast vissulega samfélag á trúarlegum grunni – og vafalítið miðlar djáknin gildismati til barnanna – en samræðurnar byggja vart á því að miðla frásögnum Biblíunnar til barnanna sem algildum sannleika. Væri það ekki f.o.f. trúboð?
2. Með “kristilegu siðgæði” er vísað til sögulegrar og menningarlegrar sérstöðu kirkjunnar sem hefur í það minnsta verið farvegur fyrir siðferðishugmyndir í aldanna rás. Þau áhrif kirkjunnar fara e.t.v. dvínandi en svo virðist sem straumurinn úr þjóðkirkjunni beinist f.o.f. til annarra trúfélaga. En á meðan sú klausa er þarna í aðalnámskrá er staðfest að þjóðkirkjan hefur ákveðna sérstöðu umfram önnur lífsskoðunarfélög. Sérstaða kirkjunnar í þessu sambandi er einnig áréttuð í Stjórnarskránni.
3. Með valfrelsinu er í raun staðfest að viðkomandi djákni fær aðstöðu í skólanum og um leið ákveðin vettvang fyrir starfsemi sína. Ekki verður framhjá því litið að stór munur er á þessu fyrirkomulagi og því ef börnin væru skikkuð á fund hans! Valfrelsi þetta mætti þróa enn frekar með því að leggja fram lista þeirra barna sem ekki er leyft að sækja fundi með djáknanum.
4. Minnihluti/meirihluti… ég held að ekki megi líta framhjá því að gagnsemi þessa starfs virðist mikil og margir hafa leitað og fundið raunverulegan stuðning í starfsemi þessari. Líklega er það þögli hópurinn í þessu máli öllu.
Staðreyndin er sú að skólakerfið hefur um áratugaskeið leitað til kirkjunnar í margvíslegum tilgangi, einkum í tengslum við áföll. Víða hafa menn mjög góða reynslu af slíku samstarfi og grunar mig að raunin sé sú í Garðabænum. Vinaleiðin er grein af þeim meiði og sprettur upp úr því samstarfi.
“Vandamálið” liggur því að mínu mati á mun meira dýpi en umræða þessi ber með sér. Samskipti fólks og hópa byggja á sögulegum grunni og kirkjan og þjóðin hafa átt langa og oft farsæla sambúð sem skilar sér m.a. í téðum klausum í aðalnámsskrá og Stjórnarskránni. Aðrir hópar sem boða tiltekna lífsskoðun geta ekki gert sama tilkall og kirkjan hefur í ljósi þessa…
… eða hvað yfirsést mér hér?
November 17th, 2006 at 11:53 am
Einfaldlega frábær grein. Verð samt að benda þér á að þú ert að rugla saman félagsfræðingum og félagsráðgjöfum í 1.lið. Þetta er algengur misskilningur. :)
November 17th, 2006 at 11:56 am
Takk fyrir það, Hilmar … ég leiðrétti það!
November 17th, 2006 at 12:11 pm
Rök þjóðkirkjunnar eru sumsé “Öll dýr eru jöfn, en sum dýr eru jafnari en önnur”. Þau teljast kannski gild þar sem stjórnarskráin segir það líka en einhverra hluta vegna stendur þetta í mörgum.
November 17th, 2006 at 12:36 pm
Takk fyrir hrósið, Skúli.
1. Að kynna Biblíusögur sem algildan sannleik væri vissulega trúboð. Það má þó ekki hlaupa á sig og álykta að þegar Biblíusögur eru ekki ræddar sé ekki um trúboð að ræða.
Ef kristileg sálgæsla snýst umfram allt um trú, samfélag við Guð, eins og biskup segir, þá þarf mikla hugarfimi til að afneita því að um trúarinnrætingu sé að ræða.
Sálgæsla ætti umfram allt að snúast um sál barnsins og vandamál þess. Vissulega er skoðun kirkjunnar manna sú að guðstrú sé téðri sál nauðsynleg … en það er skoðun, og henni deilum við hreint ekki öll með ykkur.
2. Já, forréttindastaða þjóðkirkjunnar kemur fram í stjórnarskrá og aðalnámsskrá. Það er ekki afleiðing heldur orsök þess að stórt hlutfall þjóðarinnar er skráð í þjóðkirkjuna í dag. Eða er trúlegt að mörg okkar myndu mæta á Hagstofuna til að skrá okkur sérstaklega í Þjóðkirkjuna einhvern tíma á lífsleiðinni, ef við værum ekki sjálfskráð við fæðingu?
Þessa mismunun lífsskoðana í stjórnarskrá og aðalnámsskrá má gjarnan leiðrétta, eins og ég kom inn á í greininni. Opinberar stofnanir eiga að gæta hlutleysis eins og framast er unnt.
3. Ekki var framhjá því litið. Ég nefndi einmitt í greininni að Vinaleiðin er sannarlega skárri í þessari valfrjálsu mynd.
En þætti þér í lagi að skólar innihéldu sams konar aðstöðu fyrir fulltrúa annarra lífsskoðana, þar með talið guðleysis, til að hjálpa börnum í vanda og hvetja þau til að leita sannleikans annars staðar en hjá guðum? Þér þætti það líklega miður, myndir kannski kalla það „óvinaleiðina“ :-) þar sem þar þætti þér börnunum gerður óleikur, og ósanngjörn afskipti höfð af því lífsskoðunaruppeldi sem börn fá í fjölskyldum sínum.
Hið sama myndir þú sjá gilda um Vinaleiðina … ef þú gætir litið hana með augum hins margumrædda „náunga“ sem gullna reglan á að halda uppi vörnum fyrir.
4. Hvernig veist þú hver gagnsemi þessa starfs er? Hefur þú eitthvað til að styðja þá fullyrðingu að hún „virðist“ mikil?
Og jafnvel þótt hún „virtist“ mikil með einhverjum rökum, kynnir þú þá að bera þá gagnsemi saman við gagnsemi trúarlega hlutlausrar sálgæslu óprestlærðra fagmanna?
Þegar skólafélagar mínir frömdu sjálfsvíg (það gerðist tvisvar) kom félagsráðgjafi eða sálfræðingur til fundar við okkur. Sú áfallahjálp var ágæt og eflaust gagnleg, og trúarlega hlutlaus. Ekki verður séð að það hafi verið til vansa.
Að vandamálið liggi „á mun meira dýpi“ er, eftir því sem ég fæ séð, merkingarlaus fullyrðing; slíkt er skálkaskjól þeirra sem finna sig knúna til að svara en eiga engin svör.
Kirkjan á vissulega langa sögu með þjóðinni og var lengi áhrifamikil stofnun, örugglega að mörgu leyti til góðs, sérstaklega þegar ekkert annað var í boði, gervöll þjóðin ólæs og í sárri fátækt. Það breytir því ekki að í dag er „tilkall“ hennar til forréttindastöðu umfram önnur lífsskoðanafélög (sem ekki voru til þegar vegur hennar var mestur) einfaldlega tímaskekkja.
Í dag geta, og eiga, skólar að gæta trúarlegs hlutleysis; þeir eru gróðrarstöð gagnrýninnar hugsunar, ekki rétttrúnaðar. Skoðanir (trúarlegar, stjórnmálalegar, hvers háttar) eiga að koma þar fram jafnfætis; þá getur hver ákveðið fyrir sig hvað á hljómgrunn í huga hans og sál.
Ef trú þín á raunverulega umfram aðrar lífsskoðanir heima í hugum okkar og sálum, eins og þú trúir … þá þarft þú varla að óttast það fyrirkomulag. Þá hlýtur hin nýja kynslóð að rata þangað með góðri, hlutlausri leiðbeiningu.
November 17th, 2006 at 1:43 pm
In your face Skúli. Níd hí sei mor. ;-)
November 17th, 2006 at 2:03 pm
jú, að einhverju leyti, en ég talaði hér um forsöguna sem er jú jarðvegurinn sem samskipti þessi byggja á. Einnig benti ég á að þróunin kann að leiða til einhvers annars en ef litið er á breytingar á trúfélagsskráningu þá er aðeins lítill hluti sem skráir sig utan trúfélaga. Flestir fara í fríkirkjur sem byggja á sama grunni og okkar frjálslynda þjóðkirkja. :>)
Ég veit það ekki – vissulega miðla menn þarna gildismati, sem er kannske ekki huggulegt atferli heldur í ykkar augum. Samræðurnar snúast um líðan barnsins og áhyggjur þess.
Mér þætti það vel ef viðurkennd velgjörðarsamtök sem byggja á langri reynslu farsælla samskipta tækju að sér að veita börnunum okkar stuðning. Áhyggjur mínar beinast að annars konar áhrifum sem börnin verða fyrir nánast á hverjum degi oft með skeflilegum afleiðingum.
É ræt. ;>)
November 17th, 2006 at 2:29 pm
Ekki hef ég á takteinum tölur um áfangastaði þeirra sem skrá sig úr þjóðkirkjunni.
En jafnvel þótt þeir færu allir yfir í önnur kristin trúfélög, þá mælti það síst með áframhaldandi hyglingu kirkju þinnar umfram þau trúfélög, í aðgengi að ungviði þjóðarinnar.
Vonandi reynir þú ekki að halda fram að neinn hafi mælt gegn því að börnum sé leiðbeint um gildismat almennt. Sú mynd af gagnrýni okkar væri óheiðarlega dregin upp, og það væri þér ekki samboðið.
Enginn kvartaði undan umræðu um gildismat; hún er allt annað en að boða rétttrúnað og kenna börnum að gildismat og siðferði kristins fólks sé betra en annars fólks.
Samræður um líðan barnsins og áhyggjur þess eru besta mál, og um að gera að hlutlausir fagaðilar annist þá þjónustu svo að trúarskoðunum ráðgjafans sé ekki að óþörfu blandað í þær umræður.
Áhyggjur þínar segir þú beinast að hlutum sem ekki verður séð að standi í neinu sambandi við umræðuna um trúarlegt hlutleysi í skólum. Skaðsemi tölvuleikja held ég að verði að taka til umræðu á öðrum vettvangi!
November 17th, 2006 at 3:19 pm
Hérna er fjallað um breytingu á trúfélagsskráningu á Íslandi.
Já, og ég vildi fremur skoða Vinaleiðina í því ljósi. Mér þykir hún lúta fremur að því að miðla gildismati en því sem þið kallið innrætingu.
Þetta er vissulega ekki í beinu samhengi við umræðuna en tengslin, óbein, vísa til þeirrar háskalegu myndar sem margur dregur upp af Vinaleiðinni. Ég bendi á að hætturnar liggja á öðrum slóðum en hér er til umfjöllunar. Raunveruleg innræting á sér stað á öðrum slóðum en þessum.
November 17th, 2006 at 3:23 pm
Skúli, hvers konar gildismat er það sem þú telur að kennarar landsins séu ekki færir um að miðla til nemenda sinna? Og hvað er það í menntun djákna/guðfræðinga/presta sem gerir þá hæfa til þess?
November 17th, 2006 at 3:43 pm
Hvar sagði ég að kennarar væru ekki hæfir til þess að miðla gildismati? Hér er miðlað jákvæðum boðskap um náungakærleika og það að einstaklingurinn sé verðmætur í sjálfum sér. Þetta kemur m.a. fram í lýsingunni á vinaleiðinni:
November 17th, 2006 at 3:51 pm
Óli Gneisti hefur líklega átt við að kennarar og aðrir veraldlegir fagaðilar séu fullfærir um að miðla gildismati til nemenda, án aðstoðar trúfélaga.
Hann vísar því ekki til neinna tiltekinna orða þinna, heldur þeirrar meginhugmyndar (sem þú sverð varla af þér) að þörf sé á aðkomu trúfélags þíns að málinu.
November 17th, 2006 at 7:06 pm
GÞB: “Vonandi reynir þú ekki að halda fram að neinn hafi mælt gegn því að börnum sé leiðbeint um gildismat almennt. Sú mynd af gagnrýni okkar væri óheiðarlega dregin upp, og það væri þér ekki samboðið.”
Jóna Hrönn Bolladóttir prestur í Garðabæ sendi dreifibréf inn á heimili í bænum í dag og segir þar:
“Í mínum huga er það sláandi að upp skuli rísa félög og einstaklingar sem vilja koma í veg fyrir að börnin okkar eigi samtal við þjóna kirkjunnar um lífsgildi og holl viðmið.”
Það er greinilega misjafnt hvað fólki finnst sér samboðið.
November 17th, 2006 at 10:20 pm
Nokkrar athugasemdir við greinina er að finna hér:
http://www.kirkju.net/index.php/ragnar/2006/11/17/p894#more894
November 17th, 2006 at 11:56 pm
Skúli, ef kennarar eru fullfærir um að deila þessu þá er vinaleiðin óþörf.
November 18th, 2006 at 11:00 am
Það er spurning að bæta þessu á matseðilinn í mötuneytinu – þá getum við losað kennarana og foreldrana undan þessu líka! ;>)
Nei, gildismat er nokkuð sem margir miðla með margvíslegum hætti á löngum tíma.
Trúfélagið leggur þar líka sitt af mörkum.
November 18th, 2006 at 11:44 am
Sér Skúli ekkert að því að fulltrúar trúfélaga séu starfandi í öllum grunnskólum landsins?
eða skiptir það kannski bara máli að RÍKISKIRKJAN sé starfandi í öllum grunnskólum landsins?
November 18th, 2006 at 1:17 pm
Hvaða gildismat er það sem enginn nema trúfélagið getur komið á framfæri Skúli? Einföld spurning sem ég efast um að þú getir svarað.
November 18th, 2006 at 5:08 pm
Nei Skúli á ekkert svar við þessu. Mun hann vera það sem er kallað
……R Ö K Þ R O T A …..
November 18th, 2006 at 10:14 pm
Eins og ég skrifaði þá snýst þetta ekki um það sem einn getur miðlað og annar ekki heldur leggjast margir á eitt við að miðla jákvæðum skilaboðum til barnanna. Þetta hefur allt komið fram hér að ofan.
Þið eruð nú svolítið s o r g l e g i r strákar. :>I
November 19th, 2006 at 12:52 am
Hví svarið þér ekki spurningu minni um hvort þér finnist ekkert athugavert við það að fulltrúar eins trúfélags hafi fulltrúa sinn í öllum grunnskólum landsins.
og
spurningu Óla Gneista sem er svohljóðandi: “Hvaða gildismat er það sem enginn nema trúfélagið getur komið á framfæri Skúli? Einföld spurning sem ég efast um að þú getir svarað.”
..Af svari þínu hér ofan, sem er út í hött eins og það er kallað, á ég ekki von á svari við þessum sáraeinföldu spurningum. Þú gætir hugsanlega prófað eitthvað óskiljanlegt moð, en prófaðu nú einu sinni að vera hreinn og beinn í svörum þinum og láta orðskrúð og moðreyk eiga sig?
Það er sannarlega frelsandi reynsla..
November 19th, 2006 at 10:13 am
…aldeilis að æðsti klerkurinn þenur sig svona á sunnudagsmorgni.
1. Spurningunni um forgang eins trúfélags hef ég þegar svarað:
November 19th, 2006 at 10:18 am
Ef umræðan á að færast á þetta gæðastig bið ég ykkur að fara með hana eitthvert annað. Ég vandaði ekki til verks í pistli mínum til þess eins að láta síðan skeyta við hann einhverju innihaldslausu yfirlætiskarpi um „sorglega stráka“ og „óskiljanlegt moð“ og tilgerðarlegar háðsþéranir. Stopp á þetta, takk fyrir, annars loka ég fyrir frekari athugasemdir hér.
Miðlum nú öll endilega jákvæðum skilaboðum til blessaðra barnanna eins og Skúli segir. Við eigum kjarna af jákvæðum skilaboðum sem er okkur öllum óumdeilanlega sameiginlegur. Höldum okkur við hann í grunnskólunum, ekki stela og meiða, og fyrirgefið og iðrist … og ef einhver vill skeyta því við að ástæður þessara reglna séu umbun eða refsing æðri máttarvalda á næsta tilverustigi, þá gerir hann það á viðeigandi vettvangi; þau skilaboð erum við ekki öll sammála um að séu jákvæð.
November 19th, 2006 at 5:52 pm
Góður punktur hjá GÞB. Ég er hættur öllum skæting.
- og iðrast….
Afsakaðu Skúli fyrir meinhæðnina.
Sérð þú annars ágæti Skúli, fyrir þér að önnur trúfélög en Þjóðkirkjan, séu með fulltrúa í skólum landsins?
November 19th, 2006 at 9:52 pm
Sælir og afsakið endurgoldna meinhæðni..!
Eins og ég segi þá skoða ég þessa samvinnu í ljósi langra og oft farsælla tengsla kirkju og skóla. Við getum í því samband talað um hefð í víðri merkingu þess orðs. Þau eru ekki mörg trúfélögin sem gætu staðið undir því.
Heimsóknir trúfélaga í tengslum við trúarbragðafræði þættu mér hins vegar bráðsnjöll hugmynd og jafnvel Hilmar Örn og félagar í ásatrúarsöfnuðinum gætu svarað spurningum barna í tengslum við kennslu í norrænum sið.
Tala vitaskuld ekki fyrir aðra en sjálfan mig en ég er frekar jarðbundinn í þessu sambandi og þykist alveg skynja hvað það er sem skólinn vill fá út úr þessu.
November 19th, 2006 at 10:34 pm
Frábær grein. Eftir að hafa hlustað á kastljós þar sem skólastjórinn hélt því fram af fullkomnum hroka að það væri ekkert að marka siðmenntarmenn þar sem þetta væri ekki nema 200 manna klúbbur, þá ákvað ég að leggja mitt af mörkunum og lagði inn umsókn í siðmennt. Skora á fleiri að íhuga það sama.
November 20th, 2006 at 8:29 pm
Mjög góð grein, greinilega hefur mikil vinna verið lögð í hana.
Ég segi fyrir mig að fræðsla um mismunandi trúarbrögð og söfnuði sé bráðnauðsynleg á námsskrána! Ef við viljum kalla okkur fordómalaus og víðsýn þá er uppfræðsla mikilvæg, þá skiptir ekki máli hvað er ríkjandi hjá okkur.
Sjálf er ég í þjóðkirkjunni en mér finnst að ekki eigi að boða þá trú frekar en aðra…hlutlausir aðilar ættu að sjá um að aðstoða börn sem eiga í vanda…eru skólasálfræðingar ekki til þess…? Eða okkar ástsælu kennarar sem eiga að vera tilbúnir að hlusta á og aðstoða þá nemendur sem þurfa…
Sniðugra þætti mér að sjá alhliða trúarbragðafræðslu í grunnskólum, fræðslu sem byggðist jafnvel á þemadögum eða einhverju þess háttar, þar sem fulltrúar trúfélaga gætu jafnvel komið og kynnt starf þeirra og siði.
Kennum börnum umburðarlyndi og víðsýni, leyfum þeim að meðtaka og túlka sjálf hvað þeim finnst rétt…
Það er ekkert rangt við það, þannig læra þau einnig sjálfstæða hugsun og uppgötva hvert þeirra gildismat og siðgæði er. En auðvitað er uppfræðslan nauðsynleg í því skini.
Fleira var það annars ekki.
November 29th, 2006 at 11:20 pm
Fín grein og ég vona bara að Hilmar sé búinn að lesa greinina. Ég horfði agndofa á þennan kastljós-þátt á sínum tíma og álit mitt á skólastjóranum sem var alveg þokklegt fyrir, snar minnkaði. En þetta dulklædda trúboð í skólum er reyndar ekki bara bundið við vinaleiðina. Svo vill til að ég átti krakka í Hofstaðaskóla og fann mig á sínum tíma knúinn til að kvarta nokkrum sinnum skriflega við kennara þar vegna námsefnis í Kristinfræði. Nú veit ég ekki hvernig þetta er í öðrum skólum en mér finnst alveg ótrúlegt að það skuli ennþá verið að berja inn í börnin sögur úr gamla testamentinu í íslenskum grunnskólum. Auðvitað ætti að vera búið að afleggja Krisinfræði af fyrir löngu og taka upp Siðfræði/trúarbragðafræði í staðinn.
January 11th, 2007 at 1:39 am
Skúli, þú talar mikið um hefð kirkjunnar og fjölda meðlima.
Það er alveg rétt að kirkjan hefur í gegnum tíðina meðal annars verið sálgæslustofnun og áunnið sér ákveðna hefð þar.
Það hefur helgast að því að þar til tiltölulega nýlega stóð ekkert annað til boða.
Hér var ekki trúfrelsi öldum saman, allt frá kristnitökunni.
Hefðin var því áunnin því aðrir möguleikar voru ekki í boði.
Í dag hefur tvennt breyst, í annars vegar er trúfrelsi nú almennt viðurkennd mannréttindi og hins vegar höfum við nú fagmenntað fólk sem getur sinnt sálgæslu án þess að blanda trúarbrögðum saman við það.
Þess vegna er engin ástæða fyrir því að kirkjan eigi að halda hlutverki sem sálgæslustofnun þjóðarinnar.
Hitt varðandi fjöldann.
Þrátt fyrir að hér eigi að vera trúfrelsi að þá nýtur kirkjan enn verulegrar sérstöðu, í krafti hefðarinnar.
Hins vegar hefur endurtekið mælst góður meirihluti fyrir því að aðskilja ríki og kirkju.
Ef hlustað væri á þennan meirihluta að þá yrði sérstaða kirkjunnar numin úr lögum, bæði í stjórnarskránni og í grunnskólalögunum.
Líklega hafa yfir 90% meðlima kirkjunnar aldrei skráð sig í hana.
Meirihluti þjóðarinnar stundar ekki reglulega trúariðkun. Þess vegna hafa þeir enga ástæðu til þess að breyta skráningu um trúfélag.
Eina leiðin til þess að sjá hve stór hluti landsins játar ákveðna trú er að þeir skrái sig sjálfir til hennar.
Ef tilgangurinn með vinaleiðinni er eingöngu sálgæsla að þá ætti ekki hún ekki að vera veitt af hendi þeirra sem hafa það markmið að breiða út eina ákveðna trú.
Og ef þetta er bara þjónusta fyrir kristna og aðrir bara látnir í friði (með sínar sálarflækjur) að þá á hún ekki heima í grunnskólunum, heldur í kirkjunum, enda hljóta nemendur að koma þangað reglulega fyrst þeir eru flestnir kristnir.
February 5th, 2007 at 9:58 pm
Takk !!! Þetta er virkilega vel unnið hjá þér og þú átt hrós skilið. Það væri kannski sniðugt að senda klausu svipaða þessari, til allra foreldra í landinu og sjá hvernig viðbrögðin yrðu. Skólinn er fyrst og fremst menntastofnun, en ekki uppeldis stofnun. Það virðast margir taka feil á þessu. Hérna er athyglisverð lesning af síðu Siðmenntar um vinaleið. Þarna skrifa foreldrar um sína reynslu af vinaleið. Það þarf að skrolla svolítið niður á síðuni til að lesa þetta.
Stöðvum þetta áður en fleiri börn fá ör á sálina!!!
http://www.sidmennt.is/trufrelsi/skoli.php
March 26th, 2007 at 2:27 pm
Sæll – rakst á að þú hafðir skrifað eftirfarandihér um grein mína um Gullnu regluna á tru.is:
” Þórhallur Heimisson hélt því nýlega fram að Jesús hefði verið slíkur byltingarmaður að boða fyrstur allra hina „aktífu“ gullnu reglu:
Kristinn maður á ekki aðeins að láta vera að gera öðrum eitthvað sem hann vill ekki að þeir geri sér. Hann á að grípa frumkvæðið og gera það fyrir aðra sem hann myndi vilja að þeir gerðu fyrir sig.
Honum var snarlega bent á að margir voru fyrri til að gera þá reglu „aktífa:“
Aristóteles: „We should bear ourselves toward others as we would desire they should bear themselves toward us.“
Platón: „May I do to others as I would that they should do unto me.“
Egypsk rit frá u.þ.b. 1970 – 1640 fyrir Krist: „This is an ordinance: Act for the man who acts, to cause him to act. This is thanking him for what he does.“
Konfúsíus: „What one does not wish for oneself, one ought not to do to anyone else; what one recognises as desirable for oneself, one ought to be willing to grant to others.“
Þá hraktist sr. Þórhallur undan og sagði að Jesús hefði samt verið fyrstur til að gera gullnu regluna 100% aktífa, hafi gert hana að „alheimslögmáli fyrir alla.“
Svo mörg voru þín orð um mín skrif.
Ég ætla mér ekki að blanda mér inn í þá umræðu sem hér fer fram um vinaleiðina heldur benda þér á að þú hefur greinilega ekki lesið öll skrifin um þetta á tru.is. – eða alla vega lesiðþau mjög selektívt! Þar benti ég á með tilvísun í færustu Platonista á Íslandi og á Norðurlöndum að tilvitnanirnar sem þú endurtekur hér í Aristoteles og Plato væru einfaldlega rangar – þeir skrifuðu aldrei það sem hér er sagt að þeir hafi skrifað – Konfúsíus hafði regluna negatíva og egypska tilv. getur þýtt hvað sem er.
Af þessu má draga þann lærdóm að ekki borgar sig að vitna blint í texta á netinu eins og þú gerir hér í fótspor þeirra sem skrifuðu mér á tru.is, án þess að kynna sér málið almennilega og af viti. Hitt er ekki annað en tilraun til að blekkja lesendur. Ekki satt?
March 27th, 2007 at 1:33 am
Sæll Þórhallur og takk fyrir athugasemdina.
Ég hef örugglega ekki lesið öll skrifin um þetta á
tru.isáður en ég birti þennan pistil; sér í lagi var lestur minn valkvæmur að því leyti að mér láðist alveg að lesa í framtíðina. Var það ekki fyrst í þessari athugasemd sem þú véfengdir tilvitnanirnar í Plató og Aristóteles? Hún birtist nefnilega 19. nóv., en ég birti þennan pistil þann 16.Ég gerðist því sekur um að líta alveg framhjá því sem átti eftir að koma fram. Þú mátt auðvitað túlka þá valkvæmni sem „tilraun til að blekkja lesendur“ ef þig langar mjög, en raunin er að okkur minni spámönnum er bara ekki fært að spá nema í fortíðina. :)
Þetta eru væntanlega saklaus mistök hjá þér; líklega hefur þú séð þennan pistil fyrst núna og ekki tekið eftir hve gamall hann er.
Fyrst valkvæmur lestur er til umræðu: þegar þú segir að Konfúsíus hafi aðeins sett gullnu regluna fram „neikvæða“ lítur þú alveg framhjá því að beint á eftir orðunum „What you do not like when done to yourself, do not do to others“ segir hann:
(Heimild: Doctrine of the Mean by Confucius, hjá The Internet Classics Archive á MIT; vonandi er það haldbetri tilvísun en í Wikipedia. Svo mætti alltaf fara í frummálið.)
Þú gætir sagt sem svo að þarna hafi Konfúsíus látið regluna gilda bara um framkomu við tiltekið fólk, ekki alla. Og þú gætir sagt sem svo að Konfúsíus hafi lagt þessa siðareglu bara fyrir „the superior man,“ ekki fyrir fólk almennt. Hvor tveggja mótbáran kemst í klandur í Matteusi 15:22-28, þar sem sjálfur sonur Guðs (menn verða varla meira „superior“) sýnir að hann lætur gullnu regluna ekki gilda um framkomu almennilegs fólks við „hundana“ Kanverja. Ekki nema þeir sýni „trú“ sína (undirgefni) alveg sérstaklega vel.
Viðhorf Jesú til Kanverja hefur sjálfsagt verið almennt hjá þjóð hans á þeim tíma, og sanngjarnt er að virða honum þau umhverfisáhrif til afsökunar — því aðeins að hann sé dæmdur á sömu forsendum og aðrir mennskir menn. Þú verður mér víst seint sammála um réttmæti slíks jafndæmis.
Þessi vísun í Matteus 15:22-28 var það sem kom frá mér sjálfum um gullnu regluna í meðförum Jesú; ég hefði haldið að þér væri meir í mun að hrekja það en hnýta í að endursögn mín á spjallinu á
tru.isværi ekki nógu framsýn.Hvað sem því öllu líður er ljóst að Konfúsíus setti regluna um gagnkvæmni fram jákvæða ekki síður en neikvæða. Hver hefur þá slysast til valkvæms lestrar? Ekki reyni ég þó að saka þig um „tilraun til að blekkja lesendur.“ Það væri ósanngjarnt og tækifærissinnað af mér. Ekki satt?
Nóg um það. Þegar þú véfengdir tilvitnanirnar í Plató og Aristóteles bættir þú við:
Slíkt svar birtist ekki í sama svarhala, og ég sé ekki í fljótu bragði að þú hafir fjallað um það í síðari pistlum á
tru.is. Hefur þú fengið svar og fjallað um það einhvers staðar? Ég vildi gjarnan sjá einhverja áreiðanlega hlutlausa heimild í málinu.Annars hefur bróðir minn haft uppi á tilvitnun í Aristóteles þar sem hann setur fram gullnu regluna; hún er í frásögn Díógenesar Laertíusar:
Díógenes þessi var að vísu uppi svo löngu á eftir Aristótelesi að án fleiri heimilda verður varla fullyrt með vissu að Aristóteles hafi sagt þetta, hvað þá að orðalagið hafi verið einmitt þetta og rétt þýtt.
Allt er þetta þó framhjá efninu; það sem er til umræðu í pistli mínum er að Jesús er ekki haldbetri fótfesta í siðferðismálum en fram kemur í sögunni af kanversku konunni. Svona myndum við ekki koma fram í dag, og þegar við erum hvort eð er farin að beita eigin siðferðisvitund til að velja og hafna úr siðaboðskap Krists, þá getum við alveg eins reitt okkur alfarið á siðferðisvitundina og notað orð hans og gjörðir bara ýmist sem innblástur eða sem víti til varnaðar. Enginn er fullkominn.
Bestu kveðjur og takk fyrir innlitið,
— Gunnlaugur