34% hærri dánartíðni
Á Vísindavefnum er fjallað um mismunandi drápsgetu hinna ýmsu tóbaksgerða. Þar kemur fram meðal annars:
Niðurstöður rannsókna sýna að dánartíðni þeirra sem reykja vindla er 34% hærri en hjá þeim sem ekki reykja.
Og ég sem hélt að dánartíðni mannsins væri 100%, óháð reykingum.
Ég er ekki bara að snúa út úr (ekki bara). Hvað þýðir þetta eiginlega? Hvernig er þetta skilgreint?
„Tíðni“ þýðir fjöldi á tímaeiningu. Þetta er þá líklega fjöldi dauðsfalla á ári. Þýðir þetta að 34% fleiri vindlareykingamenn en reyklausir deyi á ári? Varla, því að vindlareykingamenn eru ekki svo margir. Þýðir þetta þá að ef 1% af reyklausa hluta þjóðarinnar deyr á ári, þá deyi 1,34% af vindlareykjandi hluta þjóðarinnar á ári? Eða eitthvað annað?
Ég er ekki að rengja töluna — ég gæti það ekki, því að ég skil ekki hvað hún þýðir. Er þetta augljóst, er það bara ég sem skil það ekki?
October 21st, 2006 at 5:03 pm
Dánartíðni er hlutfallslegur fjöldi dauðsfalla í þýði á tímaeiningu. En þetta er náttúrulega illa skilgreint og allmikið einfaldað. Þannig er tölfræði oftast notuð og er í því formi fátt annað en óhrekjandi lygi. Það má til að mynda spyrja sig hvernig þýðin eru skilgreind. Er nóg að reykja tvo vindla á ári til að vera með í reykingaþýðinu? Gildir þetta fyrir alla aldurshópa eða er þetta mismunandi eftir aldri og öðrum aðstæðum? Ég veit það ekki, en ég er nokkuð viss um að 78,43% allra tilvísana í svona tölur er einfaldað um 93,68%.
October 22nd, 2006 at 6:05 pm
Þess háttar tölfræði hef ég freistast til að nefna eftir upprunanum og kalla „rectal statistics.“ Fyrir löngu rakst ég á eitt skemmtilegt dæmi á heimasíðu Anima, félags sálfræðinema við HÍ; man það ekki orðrétt, en það var einhvern veginn svona, án nokkurs afsakandi samhengis:
Ég hegg hins vegar eftir einu: „Þannig er tölfræði oftast notuð“ … oftast hvar? Í fræðigreinum? Í hroðvirknislegum blaðafréttum? Bara oftast yfirleitt? Hvaðan hefur þú það? „Finnst“ þér það bara?
Í orðinu „oftast“ felst vissulega ekki töluleg staðhæfing, en engu að síður staðhæfing um magn, um tíðni. Þessi staðhæfing gæti allt eins talist óhrekjandi lygi; það þarf ekki tölur til að ljúga, og raunar ljá tölurnar einmitt fangstaðar á lyginni, gera hana hrekjanlegri ef einhver kærir sig um, þótt þær ljái henni líka einhvern yfirborðslegan trúverðugleika. Ef það er erfitt að afsanna „í 80% tilvika,“ þá er enn erfiðara að afsanna „oftast.“ Ekki satt? Ef hvort tveggja væri lygi, hvor þeirra væri þá meira óhrekjandi?
October 23rd, 2006 at 6:37 pm
Mér finnst það bara. Þetta með “óhrekjandi lygi” var ekki meint bókstaflega, heldur langsótt vísun í hálfsannleika Stephans G. Stephanssonar.