Sjálfsefi og sannfæring
Florence Foster Jenkins dáði óperusöng, og iðkaði hann í krafti ekkjuauðs síns, en var líklega alversta söngkona sögunnar. Það aftraði henni ekki, og fór raunar alveg framhjá henni.
Væri ekki írónískt ef mér þætti myndlist æðst og göfugust af mannsins iðjum og hreykti mér af eigin framlögum til hennar, alveg grunlaus um að ég gæti hvorki teiknað beina línu né bogna og kynni ekki að klastra saman mynd sem nokkur sæi vit eða virði í?
Eða ef mér þætti siðfræðin öllum fræðum fegri og mæti siðferðisþrek ofar öllum öðrum mannsins dyggðum, en væri sjálfur siðlaus og -blindur og vissi það ekki?
Eða ef mér þætti rökfesta svo allsráðandi byggingarefni mannlegra samskipta að ég viðurkenndi enga aðra mælikvarða á málflutning, t.d. markvissu eða nytsemi, og liti niður á hvern þann sem talaði ekki í óhrekjanlegum rökum (að mínum dómi) eða liti til fleiri mælikvarða en rökfestunnar einnar við skrif sín … en gæti sjálfur alls ekki meðtekið rök annarra og séð gloppur í mínum eigin?
Þarna er vandinn sá að það sem á að mæla er sjálft mælitækið.
Hvernig á ég að vita að ég sé lélegur í rökhugsun? Til þess þarf ég að reiða mig á þessa lélegu rökhugsun. Haltur blindingi leiðir sjálfan sig.
Sjálfskoðun er semsagt vandi. Þar er sjálfsefinn þarfasti þjónn minn — og sannfæringin minn versti óvinur.
Samt finnst mörgum sannfæring (í trúmálum, stjórnmálum, o.s.frv.) vera voða flott og virðingarverð, en efi og skoðanavarfærni ófyrirgefanlega lummó. Af hverju er það?
Sannfæringin er að sönnu þarfur þjónn, en hún er arfavondur húsbóndi, sé henni hleypt í það hlutverk.
Og sjálfsefinn er að sönnu harður húsbóndi, komist hann í það hlutverk — en hann er ómissandi þjónn.
Almennt talað er eftirsóknarvert að hafa sem minnst af húsbændum og sem mest af þjónum. Það er að vísu löngu vitað, en furðu fáir fara eftir því.
Ég held að sá sem er á móti efanum álíti hann alltaf húsbónda, og að sá sem dýrkar sannfæringuna telji hana alltaf þjón. Og ég er alveg dæmalaust sannfærður um að báðir hafi rangt fyrir sér.
October 15th, 2006 at 6:28 am
sönn orð, í flestu samhengi.
nema hvað sjálfsefi og sjálfsálit er því miður nátengt. Hið síðara er síðan nátengt við hversu líklegt er að viðkomandi takist á við ný verkefni, og fari ótroðnar slóðir.
Sannfæring getur leitt til hroka - en því miður getur sjálfsefi líka leitt til kvíða og stöðnunar.
-
Að sjálfsögðu eru orð mín sett fram án nokkurra sönnunargagna og eru einungis fullyrðingar; líklegar til vinsælda - síðan mun ég skipta um skoðun hratt og örugglega við minnstu mótstöðu.
October 15th, 2006 at 2:18 pm
Jamm, það var eiginlega pojntið í þessu um húsbændur og þjóna. Sjálfsefinn og sannfæringin eru hvort tveggja gott eða slæmt eftir því hvort hugurinn ræður yfir þeim eða öfugt.