Jón Björnsson glefsar í Grettlu
Jón Björnsson sér um pistilinn „Furður hversdagslegra fyrirbæra“ í þættinum Víðu og breiðu á RÚV á föstudögum. Í síðustu viku og þaráður gerir hann sér Grettis sögu að efniviði. Hér eru nokkrar glefsur:
[Grettir] var rauðhærður eins og Júdas Ískaríot, og freknóttur, en hvorugt þessa er talið gæfumerki. Enda er í Grettis sögu frá því sagt að snemma hafi hann orðið ódæll, sem á nútímamáli þýðir að hann sýndi andfélagslega hegðun og þrjóskuraskanir.
Ótal heimildir eru um hve illa stjúpmæður geta lagst í börn, og dugir að vísa til þeirra Mallhvítar og Öskubusku hvað það varðar. Það fór heldur ekki vel á með Þorbirni og stjúpmóður hans, hún krafsaði úr honum annað augað með leikfangi, en hann drap hana í staðinn.
Á þessum árum ræddu menn aldrei svo saman í fimm mínútur að þeir settu ekki fram klassísk spakmæli, og Þorbjörn sagði við þetta tækifæri „Sinnar stundar bíður hvat, og muntu ills bíða,“ sem þýðir „wait and see, you fucking bastard.“
Úr bátnum lagði hún þau álög á Gretti að hann skyldi eftir þetta vera öllum heillum horfinn, allri giftu og gæfu, allri vörn og visku, og allt þetta því meira sem hann lifði lengur.
Mönnum getur nú sárnað yfir minnu, og Grettir kastaði steini í kerlinguna og braut á henni lærlegginn, sennilega lærleggshálsinn, sem er viðkvæmur á eldri borgurum.
Þorbjörn fékk skömm í hattinn fyrir drápið á Gretti á Alþingi sumarið eftir, í fyrsta lagi af því að hann hafði beitt göldrum, og í öðru lagi af því að Grettir var varnarlaus og hálfdauður þegar Þorbjörn vann á honum. Þetta var nefnilega á þeim árum þegar Íslendingum þótti enn smánarlegt að sparka í liggjandi mann.
Þorbjörn endar í Miklagarði og Þorsteinn Ásmundarson fer eftir, hefnir hálfbróður síns (höggið „varð svo mikið að í jöxlum nam staðar“) …
… en af því að menn þarna syðra þekktu ekki aðdragandann og skildu ekki hversu brýnt réttlætismál þetta var, þá stungu þeir Þorsteini ofan í dýflissu og þar var bæði fámennt, fúlt og kalt, eins og segir í Grettis sögu.
Þarna sat nú Þorsteinn og leiddist en til að stytta sér stundir tók hann að syngja dægurlög þeirra tíma við raust, og gerði það bæði hátt og vel.
Söngurinn liðaðist út um rimla glugganna, eftir nærliggjandi götu, uns hann smaug inn í hlustirnar á göfugri garðshúsfreyju úr Miklagarði, sem var að koma úr búðarferð. Hún hét Spes. Það er latína og þýðir von, og hefur í sjálfu sér ekkert með það að gera hversu spes þessi kona var í reynd.
Ástin er óútreiknanleg og ákaflega órökrétt kennd, og söngurinn, líklega skær tenór með norskum framburði, kveikti óviðráðanlega ástarhrifningu í hjarta þessarar góðu konu — en þar hófst ástin í gamla daga áður en hún breiddist út til heilans og æxlunarfæranna.
Og svo segir frá snilldarbragði þeirra Spesar og Þorsteins, eiðgabbi sem Clinton hefði verið fullsæmdur af nálega þúsöld síðar:
Betlararæfill hímdi við vegbrúnina og bauð Spes að bera hana yfir pollinn, og það þáði hún. Það var varla að hann loftaði henni, og þegar hann var rétt kominn að landi, kirkjumegin pollsins, þá tók hann að skjögra undir henni. Það stóðst á endum að þegar hann gat kastað henni upp á bakkann var þrek hans þrotið, hann datt og slæmdi hendinni í fallinu alveg óvart uppundir kjólinn og, sem maður segir, beint í píkuna á henni.
(Spes gat þá í einlægni eiðsvarið fyrir biskupi að enginn karlmaður hefði hana saurgað annar en eiginmaður hennar … nema að vísu þessi betlararæfill sem óvart káfaði á henni fyrr um daginn fyrir allra augum. Sá var náttúrulega launfriðillinn Þorsteinn í dulargervi, og eiðurinn því tæknilega sannur. Guð og biskupinn kokgleyptu þetta báðir.)
Gufan er vanmetin. Grettis saga líka.