Litli … Babaji
Baal benti á að litli svarti Sambó væri faktískt Indverji.
Jahá. Ég fór að lesa mér til. Þetta virðist sanngjörn fullyrðing. Höfundurinn var Skoti en hún samdi söguna í Indlandi, í lest á leið til Madras. Og Wikipedia segir „The heroes of many of her books are recognisably south Indian or Tamil children from the illustrations.“ Og um smjörið bætir hún við „(or ‘ghi,’ as it is called in India).“
Í öðrum bókum hennar heita söguhetjurnar Mingo og Quibba og Quasha og Squibba og Degchie-Head og Kettle-Head og … Pat. Jæja, ég þekki ekki tamílsk nöfn. Kannski heita Tamílar stundum Sambo. Eða Pat.
Næstum öld síðar kom út „The Story of Little Babaji“ þar sem drengurinn er gerður að óumdeilanlegum Indverja bæði með nafnbreytingu og nýjum myndum. En sagan var líka endurútgefin í hitteðfyrra með upprunalegu nafni og New York Times fjallar jákvætt um þá útgáfu … en þar fer einmitt að skýrast hvers vegna sagan hefur verið talin móðgandi.
Nafnið Sambó hefur nefnilega verið notað í niðrandi merkingu um þeldökkt fólk síðan á miðri 18. öld … eða í eina og hálfa öld áður en Helen Bannerman skrifaði söguna sína. Úbbs. Bókin er síðan talin hafa fest þá niðrandi merkingu í sessi vegna þess að teikningarnar af Sambó í upprunalegu bókinni þóttu líkjast Blackface-stílnum, sem einkenndist víst ekki af mikilli virðingu fyrir þeldökkum.
Það er því ekki sagan sjálf sem efnislega er niðrandi um þeldökkt fólk, heldur óheppilegt nafnaval og óheppilegt myndefni. Það er ekki ljóst að Helen hafi álpast til þess óafvitandi … en mér sýnist það líklegt.
Í öllu falli skil ég núna betur hvers vegna fjaðrir ýfast upp yfir þessari sögu … það er í raun ekki sagan sjálf sem veldur. Það eru sárindi yfir allt öðrum hlutum, sem sagan tengist og minnir á. Líklegast óvart.
June 30th, 2006 at 10:56 pm
Það mætti kannski bæta við upptalninguna yfir óheppilegheit að Bennerman skuli tönglast svona á húðlit Sambó. Hann er ekki bara litli Sambó. Hann er litli svarti Sambó. Svona eins og karlarnir sem ein gömul kona sagði mér að hún hefði séð uppi í Breiðholti. Þeir voru ekki bara svartir, heldur kolsvartir.
July 1st, 2006 at 2:50 pm
Jaám … en það fellur samt algerlega undir það sem ég sagði: sárindi yfir allt öðrum hlutum.
Hann er heldur ekki bara svarti Sambó. Hann er litli svarti Sambó. En það er allt í lagi að tönnlast á smæð hans. Smæðin er honum eiginleg og eðlileg (vegna æsku) og enginn túlkar smæðartalið sem óvirðingu. En húðliturinn er honum líka eiginlegur og eðlilegur (vegna ætternis) … af hverju er þá sortatalið túlkað sem óvirðing? Það er vegna sárinda yfir allt öðrum hlutum, sem sagan tengist og minnir á (líklegast óvart), en skrifast varla á Bannerman.
Sú tenging sem er til á milli dökks húðlitar og einfeldni eða lágstétta eða verðskuldaðrar óvirðingar, er annarra smíði. En Bannerman fær að kenna á sárindunum yfir þeirri tengingu, enda brást hún þeirri skyldu að ritskoða sig eftir ríkjandi sárindum. Það er einkenni pólitískrar rétthugsunar: viðkvæmnin er framkölluð hér en hefur áhrif þar, framkallar alls kyns kvaðir á aðra sem bera enga ábyrgð á henni.
Enginn myndi fyrtast við ef Sambó héti Sven og og tönnlast væri á því að hann væri ljóshærður bleiknefur og bæri kannski fram „sj“ og „sk“ öðruvísi en við eigum að venjast. Það var engin móðgun við ljóshært fólk að Gullbrá (Goldilocks) skyldi heita það og þannig skyldi klifað á háralit hennar og hann settur í aðalhlutverk. Það er af því að það er allt í lagi að vera ljóshærður.
En ekkert í sögunni um litla svarta Sambó gefur til kynna að það sé ekki allt í lagi að vera svartur. Aðrir hafa gefið það til kynna. Höfundur getur vel hafa haft aðrar ástæður fyrir að klifa svona á húðlitnum. Til dæmis gæti hún einmitt hafa viljað kynna hann — í jákvæðu ljósi — fyrir evrópskum börnum sem ekki höfðu mikil tækifæri á 19. öld til að hitta dökklitað fólk yfirleitt, hvað þá sem jafningja. Það væri þá svekk að vera dæmd rasisti fyrir viðleitnina.
Mér finnst ekki augljóst hvað henni gekk til, og hvort hún dæmdi fólk vegna húðlitar. Gæti nokkuð verið að hún hafi verið dæmd hratt og af festu af því að hún var … hvít bresk frú í Indlandi? Væri slíkur dómur ekki svolítill fordómur?
July 2nd, 2006 at 9:49 am
Þegar kemur að orðunum “litli” og “svarti” er ég sammála þér að orðið “svartur” er ekki gildishlaðið í sjálfu sér. En það var heldur ekki það sem ég átti við. Það er í lagi að skilgreina fólk út frá aldri, sérstaklega börn. Það er ekki í lagi að skilgreina fólk út frá húðlit. Það er ekkert ljótt að segja að einhver sé með ljóst hár eða svarta húð ef að það skiptir máli í samhenginu. Að draga inn húðlit fólks í samhengi sem kemur málinu ekkert við er hins vegar ákveðin tegund af kynþáttafordómum. Ég er ekki að halda því fram að Bannerman hafi gert þetta af einhverri illgirni, heldur einfaldlega vegna þess að hvít börn voru “börn” í hennar augum og svört börn voru “svört börn”. Þó svo að maður legði ekkert gildismat í muninn á milli “barna” og “svartra barna”, þá er slík flokkunarárátta kynþáttafordómar í mínum augum.
Hvað varðar barnabækur um ljóskolla, þá er það rétt hjá þér að fáir myndu fyrnast. Nema kannski ef bókin héti “Sagan um litla Jón aría.”
July 2nd, 2006 at 9:02 pm
Er þá alltaf ljótt að segja eitthvað um manneskju sem ekki skiptir máli í samhenginu, sama hvað það er?
Er það ekki bara ljótt ef staðhæfingin er að manneskjan sé svört, eða gyðingur, eða eitthvað annað sem einhverjir allt aðrir hafa talað illa um?
Ef ég skrifaði nú sögu um þig og nefndi þig meðalháa þrítuga Norðurlandabúann, og klifaði á því alla söguna, „meðalhái þrítugi Norðurlandabúinn gerði þetta og sagði hitt,„ væri sú klifun og flokkunarárátta þá einhvers konar fordómar í þínum augum?
Ég giska á nei: ég held að klifunin sé bara fordómar ef ég vel eitthvað óheppilegt til að klifa á. Ekki satt?
Eitthvað „óheppilegt“ er bara eitthvað sem aðrir hafa gert að tabúi með ósanngirni sinni í umtali eða framkomu. Það hefur verið (og er) til fullt af rasistum, þess vegna er ég „guilty by association“ ef ég sýni dökkum húðlit óheppilega mikla athygli. En enginn hefur staðið í því að tala illa um meðalháa þrítuga Norðurlandabúa … það sleppur þá.
Er þetta rangt hjá mér?
Sagan um litla Jón aría vekti varla nein viðbrögð ef einhver grasasninn hefði ekki fengið þá flugu í höfuðið (og smitað aðra af henni) að aríar væru eitthvað betri en annað fólk.
Pojntið mitt: kynþáttafordómar sökka, en „association fallacy“ (tengirökvillan?) sökkar líka.
July 3rd, 2006 at 4:44 pm
Jú, tengirökvillur sökka feitt og eru mjög algengar. En það er ekki þar með sagt að ég sé sammála þér með restina.
Eins og ég sagði, þá er klifun á húðlit kynþáttafordómar. Að leiða af því að öll klifun sé fordómar væri náttúrulega rökvilla. Eins og þú réttilega bendir á, þá skiptir máli á hverju er klifað. Ég er hins vegar ekki alveg að ná þessari óheppilegheitaumræðu.
Ég held að það sem sem sé að bögga þig liggi í merkingu orðsins “svartur”. Ef orðið hefði bara merkinguna “upplifun á algerum skorti í sýnilegu ljósi” þá væri ég sammála þér. Hins vegar er orðið “svartur” mun gildishlaðnari en það. Það er kannski það sem þú meinar með að “aðrir hafa gert að tabúi”. En þannig virka öll orð. Þau verða gildishlaðin með notkun og breytast með tíð og tíðaranda.
Kommúnisti þýðir til dæmis ekki það sama í dag og fyrir hundrað árum. Það er búið að breytast. Þá verða þeir sem aðhyllast sameign á framleiðsutækjum að finna upp nýtt orð og ekki þráskallast við að kalla sig kommúnista. Bara af því að “einhverjir allt aðrir” hafi eyðilagt fyrir þeim orðið. Það er symbólík orðsins sem telur. Sama á við um önnur tákn. Nasistarnir notuðu hakakrossinn og eyðilögðu það tákn þar með fyrir stórum hlut af heiminum. Þá er bara bíta í það súra og breyta (sem mér sýnist Eimskip loksins hafa sætt sig við).
Nú er ekki svo illa komið fyrir íslenska orðinu “svartur”, en heldur verr fór fyrir slettunni “nigger” í ensku. Orðið “svartur” má enn nota um fólk án þess að það sé rasismi, en það þarf að fara varlega.
Pojntið mitt: Að tönglast á því að einhver sé svartur er rasismi. Alveg sama þótt að “einhverjir allt aðrir” hafi byrjað.
July 3rd, 2006 at 5:28 pm
Hvað ef það uppljóstraðist allt í einu að höfundurinn hefði verið svartur?
Hvað ef ég gæfi út barnabók gagngert til að spúla rasismatendensa úr fölbleikum íslenskum börnum með því að fjalla um svarta stelpu og draga fram hlið við hlið það sem er ólíkt með henni og þeim í útliti og það sem er líkt með henni og þeim að öllu öðru leyti? Ég væri þar óhjákvæmilega að klifa á því að hún væri svört. Væri það rasismi?
Þessi hugartilraun er ekki málinu óviðkomandi … hvað vitum við nema höfundi Little Black Sambo hafi gengið eitthvað slíkt til? Ekki virðast efnistökin sýna neina óvirðingu eða mála neinn í neikvæðu ljósi.
Skiptir engu máli hvaða meining er að baki?
Hvað ef svört manneskja gæfi út slíka bók? Væri það skárra?
Það er varla sanngjarnt að saka þig um að hugsa þannig. En ég hef nefnilega einmitt rekið mig á svipað: að ég má ekki tala um vændiskonur, hvað þá við þær, og sýna áhuga á hlutskipti þeirra og bakgrunni, hvers vegna þær gera það sem þær gera. Þá fæ ég svona framan í mig:
„Ég var svo svekkt yfir því hvernig þér fannst þetta spennandi og merkilegt.“
(Raunveruleg tilvitnun í tölvupóst til mín. Vísað er í það þegar ég bloggaði um samtal mitt við vændiskonu.)
Það er líklega ekki endilega ljótt að sýna því áhuga hvað vændiskona hugsar og hefur að segja. Það er líklega bara ljótt ef karlmaður gerir það.
Er mögulegt að á sama hátt sé bara ljótt að tala um svarta húð ef maður er hvítur?
July 3rd, 2006 at 8:09 pm
Ef þú skrifar bók til þess að spúla út rasismatendensa, þá skiptir húðliturinn máli í samhenginu. Ef þú skrifar bók um lítið barn sem er úti að leika sér og tönglast á því að það er svart þá er það rasistískt. Þú getur örugglega fundið dæmi sem eru á gráu svæði, en það breytir ekki áliti mínu á svertingjatönglinu í sögunni um Sambó. Skiptir þar engu heldur hvort höfundurinn var grænn eða fjólublár. Kúkur er kúkur, hvort sem hann kemur úr Jóni eða séra Jóni.
Ekki það að mér finnist sagan neitt slæm, að öðru leiti en að það sé óþarfi að taka það sífellt fram að barnið sé svart. Það sést á myndunum. Mér finnst það bráðgott að til séu sögur um svört börn og sagan um Sambó er mjög fín. En ég myndi þó frekar lesa söguna um litla Sambó fyrir börnin mín en söguna um litla svarta Sambó. Það er flott að börn fái að sjá svarta söguhetju, en afleitt að það sé tuggið ofaní þau að svarta barnið sé svart, svart, svart.
Allt hitt sem þú nefnir vil ég líka gjarnan ræða við þig, en ég ætla ekki að hömpa blogginu þínu í hel. Hittu mig frekar á Skæpinu yfir einum köldum og ég skal kalla þig mænigger heilt kvöld.
July 3rd, 2006 at 10:04 pm
„… þá skiptir húðliturinn máli í samhenginu.“
… en í því lá einmitt pojntið mitt (eitt þeirra): „hvað vitum við nema höfundi Little Black Sambo hafi gengið eitthvað slíkt til?“ Hvað ef hún skrifaði bókina handa einsleitu fölbleiku börnunum heima fyrir, gagngert til að kynna fyrir þeim dökkbrúnt barn í jákvæðu ljósi, og fannst í því skyni vera klók sálfræði að hamra á að þetta siðprúða, hugaða og hugvitssama barn væri svart?
Þá má vel segja að framkvæmdin hafi verið hörmuleg og illa ígrunduð og manneskjan sé jafnmikill rati í barnasálfræði og í bókaskrifum og ætti aldrei framar að drepa niður penna nema þá til að að skrifa hundraðþúsund sinnum „ég er auli og óviti.“ Það getur verið góð og gild gagnrýni og makleg.
Þarf nauðsynlega að ganga lengra og brigsla henni um þann drynjandi siðferðisbrest sem rasismi er?
Eða meinar þú að rasísk gjörð þurfi ekki að vera siðferðisbrestur? Hún sé ekki endilega ásetningsbrot heldur geti verið hrein slysni, klaufaskapur, úbbs? Að þar með gætum við kallað einhvern rasista í sama skilningi og við köllum hann klunna eða hrakfallabálk; ekki sem neins konar áfellisdóm heldur sem almenna athugasemd um greind og gæfu og visku og varfærni? Er hann þá hinn velmeinandi kynþáttahatari?
Er ég kannski að rugla saman tveimur hugsanlegum þýðingum orðsins rasisma? Þ.e. kynþáttahatri og kynþáttafordómum?
Er kannski sérhver sá maður rasisti sem ekki er fullkomlega uppfræddur um (a) hvað er eins og hvað ólíkt með kynþáttunum, og (b) hvað einhverjum öðrum gæti þótt móðgandi og hvað ekki, um kynþátt sinn?
Eru þeir þá ekki dálítið vandfundnir sem ekki eru rasistar að einhverju leyti? Er þetta bara spurning um það hversu mikill rasisti ég er, ekki hvort? Er bara á færi þrautþjálfaðra ethno-decentralized mannfræðinga að vera ekki rasistar?
Verður hún þá ekki dálítið deig, eggin á þessu orði, „rasisti,“ ef hún er ekki siðferðislegur áfellisdómur, og skipar mönnum ekki í fámennan flokk hinna vondu, heldur í breiðan meirihlutahóp hinna illa upplýstu?
„Æi, hann meinar ekkert með þessu blessunin, hann er bara svo óttalegur rasistakjáni, greyið.“
July 4th, 2006 at 3:09 pm
Ég held þú hittir naglann á höfuðið með muninn milli kynþáttafordóma og kynþáttahaturs. Mér varð á ónákvæmni þegar ég skrifaði að bókin væri rasistísk. Nánar tiltekið þá finnst mér hún vera kynþáttafordómafull. Bannerman hefur þá hugsanlega verið haldin kynþáttafordómum, án þess endilega að vera kynþáttahatari.
“En, haha!”, segir þú, “Hvað ef hún meinti vel?”. Þetta er reyndar áhugaverð heimspekileg spurning. Ef ég lem barn í klessu til þess að kenna því mannasiði, er það þá ekki misþyrming af því að ég meinti vel? Jú, auðvitað.
Það eru þó til dæmi um að málsbætur megi finna í vilja. Það er betra að drepa mann af gáleysi en úthugsað. Fórnarlambið er engu að síður dautt, þótt það hafi ekki verið viljandi. Sagan er kynþáttafordómafull (djöfulsins orðskrípi) hvort sem Bannerman ætlaði sér það eða ekki.
Ef það er hægt að drepa fólk af gáleysi, þá hlýtur að vera hægt að skrifa fordómafulla sögu af gáleysi.
Erum við þá öll rasistar ef við gáleysumst og vitum ekki betur? Nei, ekki hatarar, en þú hittir naglann aftur á höfuðið með uppfræðsluna. Ef maður veit ekki betur, þá er maður sennilega haldinn fordómum. Ég flokka það til dæmis undir kynþáttafordóma að halda að kynþættir séu til og tala um þá eins og sjálfsagðan hlut. En svona eru þrautþjálfaðir ethno-decentralized mannfræðingar skrýtnir.
July 5th, 2006 at 10:22 am
„… að halda að kynþættir séu til og tala um þá eins og sjálfsagðan hlut“ … ?
Nei, hættu nú alveg.
Ef ég get barn við konu minni (ef hún væri til og náhvít; sem stendur er hún hvorugt) og barnið fæðist og reynist „kolsvart“ eins og gamla konan hefði orðað það, og líkist mjög Ndebelea frá suðvestanverðu Zimbabwe, er það þá bara fullkomlega eðlilegt og ekkert óvænt, af því að „kynþættir eru ekki til?“
Eða er spurningin ógild og merkingarlaus vegna þess að „svart“ er ekki til og „útlitseinkenni“ eru ekki til og við sem notum slík bullorð erum bara haldin litafordómum og útlitsfordómum og skulum fordæmast?
Er þetta ekki fáránlega ýkt birtingarmynd þeirrar annars göfugu viðleitni að sýna öllum virðingu? Neita bara að hugtakið sé til?
Mig langar að skilja hvað þú átt við nákvæmlega. Hér er tillaga að skilgreiningu:
Kynþáttur := hópur, hlutmengi mannkynsins, sem skilgreinist af arfgengum útlitseinkennum sem einstaklingar í menginu eiga almennt sameiginleg innbyrðis, en eiga almennt ekki sameiginleg með öðrum utan mengisins.
Vissulega skilgreinast margir á óljósum mörkum hópsins, og slík hlutmengi geta skarast, vegna óljósra útlitseinkenna. Það eru bara Sorites-rök, það þýðir ekki að slík hlutmengi mannkyns séu ekki til.
Er rangt að nota orðið „kynþáttur“ yfir þessa skilgreiningu, af því að fordómafullt fólk leggur fleiri og ókræsilegri merkingar í orðið? (Þ.e. telur það segja eitthvað um greind eða göfuglyndi eða aðra verðleika.)
Eða er bara rangt að nota það orð yfirleitt, af því að það er svo ljótt og móðgandi?
Eða er bara rangt að viðurkenna yfirleitt, burtséð frá orðum, að svona hlutmengi séu til?
Eða er bara rangt að hugsa um þau, við verðum að ritskoða okkur til að fyrirbyggja ljótar hugsanir, svo að það er praktískast að láta eins og þau séu ekki til?
Meinar þú eitthvað af ofangreindu, eða eitthvað allt annað?
July 5th, 2006 at 1:57 pm
Auðvitað er alveg hægt að flokka fólk eftir útlitseinkennum. Það eru til rauðhært fólk og þeldökkt fólk og stórt fólk og svo framvegis. Svona flokkun getur verið mjög praktískt þegar gefa á fólki ráð um sólarvörn eða fatastærð. Ég er ekkert í neinni veruleikaafneitun hérna.
Vandamálið með hugtakið “kynþátt” er að það er mun gildishlaðnara en skilgreiningartillagan þín. Sú skilgreining sem þú leggur til lýsir “útlitseinkennahópi” eða einhverju í þeim dúr þar sem pláss er fyrir fitubollur jafnt sem svertingja. Það er í sjálfu sér ekkert slæmt, en ég veit ekki til þess að fitubollur séu kynþáttur. Orðið kynþáttur gefur í skyn að fólk sem tilheyri slíkum hópi eigi meira sameiginlegt en útlitseinkennin og að slíkt sé ákveðið frá fæðingu. Það er eitthvað sem þú ert, ekki eitthvað sem þú hefur áhrif á.
Frekar en að fara í málalengingar um þetta mæli ég með gúglun á “kynþáttur” og “race”. Ég fann í fljótu bragði þessa tvo tengla sem útskýra hvað ég á við:
http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=3771
http://en.wikipedia.org/wiki/Race
July 5th, 2006 at 2:20 pm
Sorrý, tók ekki eftir því í fljótfærninni að þín ágæta skilgreining inniheldur orðið “arfgengt”. Þá var kannski dæmið um fitubollur slæmt (vona að þungt fólk sem les þetta flippi ekki alveg yfir óvirðingunni) og betra dæmi hefði verið “hávaxið fólk”, sem er heldur ekki kynþáttur.
July 5th, 2006 at 4:44 pm
Vefsíðurnar sem þú vísaðir á voru mjög áhugaverðar. Í fyrsta kafla Wikipedia-greinarinnar, „Current disagreement across disciplines,“ kemur fram afstaða bandaríska mannfræðifélagsins:
og
Þetta virðist vera þín afstaða, og Agnars Helgasonar líka: „Með tímanum munu fjölmiðlar, stjórnmálamenn og almenningur vonandi átta sig á því að búið er að gefa hugtakinu kynþáttur vísindalegt dánarvottorð.“ En Wikipedia bætir við: „Nevertheless, many scientists, including some anthropologists, reject this position.“
(Svosem ekkert merkilegt að hægt sé að finna einhverja mannfræðinga á öndverðum meiði; það eru örugglega til eðlisfræðingar, a.m.k. að nafni til, sem hafna almennu afstæðiskenningunni.)
Fljótt á litið virðist mér dánarvottorð Agnars um hugtakið kynþátt vísa nákvæmlega til þeirrar hugmyndar að kynþáttaflokkun sé þýðingarmikil og vísindaleg og segi okkur eitthvað raunverulegt og mögulega hagnýtt og gefi okkur einhvern verðmætan skilning á einstaklingum og hópum, skilning sem mætti fara eftir í vísindum og stjórnmálum, og það sé andlát þeirrar hugmyndar sem lýst er yfir.
Því andláti fagna ég líka.
Hann segir: „Niðurstaðan er þá sú að kynþáttahugtakið er ekki nothæft til að lýsa hópaskiptingu mannkyns.“ Sama segi ég; ekki „nothæft,“ þ.e. þá hópaskiptingu sem það framkallar tel ég ekki hafa nokkurt praktískt eða fræðilegt notagildi. Það er ekki það sama og að segja að kynþættir séu ekki til.
Líklega stafar óeining okkar af því að við séum ekki að tala um nákvæmlega sama hlutinn — eins og svo oft þegar óskeikula huga greinir á. : )
Minn skilningur á orðinu kynþáttur? Þorri mannkyns utan mannfræðideilda háskóla heimsins segist líklega (án þess að ég hafi spurt, það viðurkennist) skynja kynþætti og mun þeirra, í útliti fólks, og séu menn beðnir að flokka safn af andlitsmyndum í mismunandi kynþætti mun þeim líklega bera saman að miklu leyti. Hugtakið kynþáttur hlýtur þá að vera til, þótt ekki sé nema sem tilraun til að grípa þessa almennu skynjun í einhvers konar skilgreiningu og gefa henni nafn svo að hægt sé að tala um hana. Orðið „kynþáttur“ er það nafn í mínum huga.
Ef ég lít á mynd af James Earl Jones og segi „þessi maður er af öðrum kynþætti en ég,“ þá er það ekki rangt hjá mér … það hefur ekki mikla þýðingu, en það er ekki rangt. Munurinn sem ég vísa þar til er ekki ímyndun ein. En hann er heldur ekki það sem Agnar Helgason er að tala um. Ég er að tala um útlitsmun sem blasir við, og hef engan áhuga á hversu mörgum prómillum af erfðaefni skakkar á milli mín og hans, hvað þá heldur einhverjum hugmyndum um mismunandi innri eiginleika eða verðleika þessara svonefndu „kynþátta.“
(Og svo að það komi fram: þegar ég sé mynd af James Earl Jones er ekki fyrsta hugsun mín „þetta er svertingi.“ Hún er „þetta er Svarthöfði.“ Og það er engin óvirðing. Þvert á móti: mér þætti mjög eftirsóknarvert að hafa röddina hans.)
Tillagan mín að skilgreiningu var í samræmi við þennan skilning minn á orðinu, nema hvað hún var ekki nógu sértæk: þú gagnrýndir hana réttilega á þann veg að kynþættir skilgreinist ekki af hvaða útlitseinkennum sem er. Gott og vel: þau einkenni sem helst skilgreina kynþætti í huga fólks eru þau sem eru „meira arfgeng“ en önnur. Rauðhært par getur ekki endilega af sér rauðhært barn og hávaxið par getur ekki endilega af sér hávaxið barn. En þeldökkt par getur nokkuð örugglega af sér þeldökkt par (albinóar eru til, en afar fágætir), og par með japanska lögun augnaumgjörðar getur nokkuð örugglega af sér barn með það einkenni. Útlitseinkenni sem kynþættir þykja skilgreinast út frá eru þá áberandi einkenni sem erfast nokkuð örugglega ef báðir foreldrar hafa þau.
Slík einkenni skynjast sem kynþættir líklega vegna sögulegs aðskilnaðar hópa með fjarlægð eða tungumáli eða menningu. Þetta er ekki skrítið: í fortíðinni var mun minna um tækifæri til ferðalaga á milli heimshluta, og mun erfiðara að læra önnur tungumál og kynnast öðrum menningarheimum. Þetta hefur örugglega hamlað blöndun og þannig ýtt undir útlitslegan mun.
Kosturinn við þetta er að bæði landfræðilegur og língvístískur aðskilnaður hefur væntanlega þverrandi áhrif með tímanum nú þegar samgöngur og samskipti verða ört auðveldari. Við getum því haldið í vonina að kynþættir verði brátt ekki lengur til. En í nútíðinni, að halda því fram að eitthvað sem þorri mannkyns skynjar sé „ekki til“ … það er veruleikaafneitun sem angar af orþódoxíu eða öfgakenndri pólitískri rétthugsun. En það er ekki það sem þið Agnar haldið fram. Þið eruð ekki að tala um þennan útlitsmun sem ég vil meina að þorri mannkyns skynji og hugsi um sem „kynþætti.“ Þið eruð tala um breiðari skilning hugtaksins kynþáttur.
Ef þið viðhefðuð sömu merkingu orðsins og ég, þá mynduð þið ekki segja „kynþættir eru ekki til“ heldur „kynþættir hafa enga þýðingu.“
Ef túlka má staðhæfingu ykkar Agnars úr ykkar mállýsku yfir í mína mállýsku (þar sem orðið „kynþáttur“ hefur ofurlítið öðruvísi merkingu), þá erum við líklega á sama máli. Á sitthvoru málinu. : )
Satt?
July 5th, 2006 at 4:59 pm
Nú verð ég að fara að temja mér að vera skorinorður.
July 5th, 2006 at 5:25 pm
Langlokan mín svaraði ekki akkúrat þessu:
Þetta lýsir líklega einmitt muninum á orðnotkun þinni og minni. Fyrir mér gefur orðið kynþáttur ekki í skyn þann verðleikamun sem rasistum er svo umhugað um. Það er mun gildishlaðnara í þínum huga en í mínum.
Þú segir að skilgreining mín lýsi „útlitseinkennahópi.“ Já. Það er betra orð yfir það sem orðið kynþáttur dregur upp í huga mínum.
Þú: „kynþættir eru ekki til“
Ég: „það sem þú fellir undir hugtakið kynþátt en ég ekki, er ekki til.“
Án tillits til þess hvort orðnotkun þín er „réttari“ en mín eða ekki, skýrir þessi munur það að hugmyndir okkar um kynþætti virðast mismunandi; þær eru það ekki að neinu ráði í raun.
Meikar það sens?
July 5th, 2006 at 10:06 pm
Ég má til að vitna í Þórberg Þórðarson:
“Allir þeir, sem ritað mál lesa með svolítilli íhugun, munu hafa veitt því athygli, að stundum er sem ský eður myrkva dragi alltíeinu fyrir vitsmuni höfunda, svo að líkja mætti hugsunargangi þeirra við rugl í manni, sem hlotið hefur skyndilega blæðingu á heilann. Ég hef einu sinni verið sjónar- og heyrnar-vottur að áfalli af því tagi, og síðan hefir þessari skelfingu oft þyrmt yfir mig, þegar ég hef verið að gaufast gegnum ritþokur blaða eða bóka: Guð almáttugur! Hefur blessaður maðurinn fengið heilablóðfall, meðan hann var að skrifa þetta? En svo koma kannski dálítil klárheit á milli, og þá sé ég að maðurinn hefur ekki fengið heilablóðfall, og þá verð ég aftur glaður og kátur. Þetta ástand sálarinnar og afleiðingar þess á hið ritaða mál verður hér kallað ruglandi. Það er kvenkynsorð og beygingarlaust eins og hrynjandi og verðandi.”
Mikið varð ég glaður og kátur að sjá þig meika sens þarna undir lokin.
July 5th, 2006 at 10:18 pm
Það er kannski rétt að taka það fram, svo ekki gæti miskilnings, að mér þykir restin af þeim kafla úr “Einum kennt, öðrum bent”, sem tilvitnun er sótt í, alls ekki eiga við.
Skildi það ekki heldur hafa komið skýrt fram þá er svarið við þinni síðustu spurningu: “Já” og læt ég þar við þetta mál standa.
Hins vegar reikna ég fastlega með því að það hafi komið skýrt fram að ég átti erfitt með að komast í gegnum langlokuna með fulla meðvitund.
July 5th, 2006 at 10:57 pm
Ég læt yfirlætið sem aftanvind um eyrun þjóta, þakka hrósörðuna sem látin var fljóta með því, og fagna því að mér skyldi takast að brjóta á bak aftur tilraun þína til að hljóma eins og ofstækismaður í orþódoxíu. Sjáumst hressir! : )