Mitt eigið net

Baal benti á að litli svarti Sambó væri faktískt Indverji.

Jahá. Ég fór að lesa mér til. Þetta virðist sanngjörn fullyrðing. Höfundurinn var Skoti en hún samdi söguna í Indlandi, í lest á leið til Madras. Og Wikipedia segir „The heroes of many of her books are recognisably south Indian or Tamil children from the illustrations.“ Og um smjörið bætir hún við „(or ‘ghi,’ as it is called in India).“

Í öðrum bókum hennar heita söguhetjurnar Mingo og Quibba og Quasha og Squibba og Degchie-Head og Kettle-Head og … Pat. Jæja, ég þekki ekki tamílsk nöfn. Kannski heita Tamílar stundum Sambo. Eða Pat.

Næstum öld síðar kom út „The Story of Little Babaji“ þar sem drengurinn er gerður að óumdeilanlegum Indverja bæði með nafnbreytingu og nýjum myndum. En sagan var líka endurútgefin í hitteðfyrra með upprunalegu nafni og New York Times fjallar jákvætt um þá útgáfu … en þar fer einmitt að skýrast hvers vegna sagan hefur verið talin móðgandi.

Nafnið Sambó hefur nefnilega verið notað í niðrandi merkingu um þeldökkt fólk síðan á miðri 18. öld … eða í eina og hálfa öld áður en Helen Bannerman skrifaði söguna sína. Úbbs. Bókin er síðan talin hafa fest þá niðrandi merkingu í sessi vegna þess að teikningarnar af Sambó í upprunalegu bókinni þóttu líkjast Blackface-stílnum, sem einkenndist víst ekki af mikilli virðingu fyrir þeldökkum.

Það er því ekki sagan sjálf sem efnislega er niðrandi um þeldökkt fólk, heldur óheppilegt nafnaval og óheppilegt myndefni. Það er ekki ljóst að Helen hafi álpast til þess óafvitandi … en mér sýnist það líklegt.

Í öllu falli skil ég núna betur hvers vegna fjaðrir ýfast upp yfir þessari sögu … það er í raun ekki sagan sjálf sem veldur. Það eru sárindi yfir allt öðrum hlutum, sem sagan tengist og minnir á. Líklegast óvart.

Wikipedia segir söguna af þessu.

Hér um árið enduruppgötvaði ég Strumpana, las Le Schtroumpf Financier (með harmkvælum) og uppgötvaði að hún var hreinlega gegnsósa í marxískri hugmyndafræði. Það var fallegt að allir fengju brauð hjá Bakarastrumpi eftir þörfum, en afleitt þegar Bakarastrumpur fór að taka borgun og leggja peningana í nýstofnaðan banka Strumpaþorps. Og Bankastrumpur var auðvitað hundnískur og illgjarn strumpítalisti sem hneppti hrekklausa strumpa í lánauð. Mér fannst þetta stórmerkilegt.

Fyrir ekki svo löngu birtist í Mogganum grein eða viðtal um skýlausa kynþáttafordóma í barnasögunni „Litli svarti Sambó.“

Ég mundi óljóst eftir þessari sögu úr grárri barneskju en gat ekki rifjað upp söguþráðinn. En án þess að ég leggi að jöfnu marxisma og rasisma vissi ég að mér gætu allt eins hafa yfirsést hvítfyssandi kynþáttafordómar í Litla svarta Sambó eins og önnur hugmyndafræðileg marínering í Strumpunum.

Ég lagði ekki í að leita bókina uppi í foreldrahúsum, en netið kom til bjargar. Hér er sagan um litla svarta Sambó. Ég geri ráð fyrir að þetta sé hin eina sanna.

Og bara sorrý … Sambó er vissulega teiknaður næstum biksvartur, og kannski með þykkari varir en þyrfti, en þessi saga gefur ekki í skyn að þeldökkir séu á einhvern hátt lakari hvítum, siðferðislega eða greindarlega eða neinslega. Sambó gerir ekkert af sér, og er klókur og hugrakkur að ná fötunum sínum aftur á meðan tígrisdýrin bítast. Og foreldrar hans virðast duglegir og gjafmildir og góðir við hann. Tengingin við tígrisdýr er Sambó varla til hnjóðs, neitt frekar en ef sagan fjallaði um ljóshærðan bláeygan Svía sem lendir í útistöðum við elg. Að vísu hljómar nafnið Sambó afrískt og tígrisdýr búa ekki í Afríku (nema sem nýbúar), en það er í mesta lagi staðreyndavilla. Rasismi finnst í þessari sögu því aðeins að lesandinn hafi einsett sér að sjá hann.

Hún kennir hins vegar að tígrisdýr verði að bráðnu smjöri ef þau þeytast of hratt í hringi. Í því felst kannski óvirðing fyrir stórköttum, eða a.m.k. fyrir matvælavísindum og heilbrigðri skynsemi. Svoleiðis á vissulega ekki að hafa fyrir börnum.

Skoðanir okkar á orðum og hugtökum litast oft af allra fyrstu hugsun okkar þegar við heyrum þau nefnd. Hugarreflexinum.

A.m.k. gildir þetta um mig.

Forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar fann upp hér um árið að „umræðustjórnmál“ væru afar ákjósanleg og söluvæn á pólitíska markaðstorginu.

Það hljómar voða vel, ræða hlutina svolítið í rólegheitum yfir kaffi eða bjór, ekkert að flana að neinu. Skynsamlegt.

En þegar ég heyrði fyrst orðið „umræðustjórnmál“ datt mér samstundis í hug sena úr kvikmyndinni „Life of Brian,“ þar sem Brian hefur lent í klóm Rómverja og Judith stormar í ofboði inn á Yes-Minister-ískan fund pólitísku byltingarhreyfingarinnar People’s Front of Judea:

Judith:	They’ve arrested Brian!!
Allir:	What?
Judith:	They’ve dragged him off. They’re going to crucify him.
Reg:	Right. This calls for immediate discussion.
Judith:	What?!?
Rebel 1:	Immediate.
Rebel 2:	Right.
Loretta:	New motion?
Reg:	Completely new motion. Er, that, er … that there be, er, immediate action,
Francis:	… er, once the vote has been taken.
Reg:	Well, obviously once the vote has been taken, you can’t act on a resolution ’till you’ve voted on it.
Judith:	Reg, for God’s sake, let’s go now, please!
Reg:	Yeah, yeah. Right, right. In the, in the light of fresh information from, er, sibling Judith …
Loretta:	[fundarritari] Er, not so fast, Reg.

… o.s.frv. Þetta datt mér í hug. Eftir það gæti ég ekki borið virðingu fyrir „umræðustjórnmálum“ þótt ég reyndi.

Samtökin People’s Front of Judea voru reyndar því marki brennd að athafnir þeirra, þótt fáar væru, voru enn aulalegri en orðaflaumurinn. Umræðustjórnmál áttu þá líklega vel við þau.

Svo kom Björn Ingi með „athafnastjórnmál,“ glænýtt á markaðinn. Það minnti mig ekki á neitt asnalegt atriði úr kvikmynd. En fyrsta hugsunin mín var: æi nei. Ekki framsóknarathafnir. Ekki fleiri útnárajarðgöng. Ekki enn meiri ríkisrekstur landbúnaðar. Plís.

Haukur:	[hálfmóður í símann] Halló?
Ég:	Hæ, er ég nokkuð of seint á ferðinni ef ég lít við núna?
Haukur:	Neineineinei, komdu endilega, við erum hér að syngja búlgörsk þjóðlög úti í garði.

Svona á þetta að vera.

Í gær varð amma mín 93 ára gömul. Mæld meðalævilengd íslenskra kvenna árið sem hún fæddist var 61,23 ár [heimild], og þótti líklega harla gott.

Mæld meðalævilengd íslenskra karla árið 2004 var 78,90 ár skv. sömu heimild.

Systkinasynir mínir eru fæddir á síðustu árum. Gerum ráð fyrir að þeir gæti heilsunnar álíka vel og langamma þeirra hefur gert. Ætli þeir haldi upp á afmæli með bros á vör árið 2125?

Örstöku sinnum brestur flóðgátt og flæði hugsana er óhindrað og samhengi hlutanna stendur ljóslifandi fyrir hugskotssjónum og vafi og óvissa feykjast frá og eftir stendur aðeins helkaldur og geislandi tær sannleikur. Leyndardómur liggur í valnum og sigurinn er sætur.

Þá er gaman að vera til.

Úr frétt á mbl.is:

[...] þremenningunum mistókst að ná endurkjöri er þeir biðu lægri hlut fyrir Politburo, sem tilheyrir kommúnistaflokki Víetnam.

Hann hefur alveg dæmalausan kjörþokka þessi Politburo.

Eins gott að lífið þverr að lokum. Annars væri það óþverri.

(sjá Freskju og Kind)

Einhvern tíma, kannski næst, kannski þarnæst, þegar ég heyri þessa frasaómynd, trompast ég og veld eignaspjöllum og/eða bleiknefja manntjóni.

Ég varð snemma veikur fyrir þrumuveðri. Mér þóttu þrumur frábærar og eldingar ennþá betri. Þegar þeim brá fyrir varð ég alltaf kátur og uppnuminn. Alltaf. Eða í bæði skiptin.

Sjáið bara þetta kort. Tíðni eldinga. Við komumst ekki á blað. Þetta er ekki sanngjarnt.